Opinie

Versteend tussen schoolbord en klaagmuur

In 2000, tien jaar na zijn benoeming tot artistiek leider van het Batsheva Dance Company in Tel Aviv, maakte de Israëlische choreo graaf Ohad Naharin 'Naharins virus'. De titel getuigt van een zekere zelfspot over Naharids boegbeeldfunctie van de Israëlische dans. Maar in die spot schuilt ook eerbetoon aan zijn dansers. Een virus heeft immers een levend lichaam nodig om zich te vermeerderen en te verspreiden.

De voorstelling, die nu in de gastprogrammering van het Muziektheater te zien is, gaat niet primair over Naharid maar over de Batsheva-dansers - zijn vaandeldragers. Jonge mensen die ervoor gekozen hebben om in de uitzichtloze brandhaard Israël te leven en te werken. Voor Naharin is dans alternatieve graffiti; dansers zijn in zijn handen krijt en schoolbord tegelijk. De choreograaf en zijn dansers kunnen zich niet aan de politieke conflicten onttrekken; daarvoor is het wederzijds schofferen, schenden en beschimpen een te alledaags gegeven in hun leven geworden. In 'Naharins virus' wordt een boekje opengedaan over de beleving van intifada en bezette gebieden.

Heel bewust neemt Naharin stelling door te kiezen voor traditionele Palestijnse muziek van Habib Alla Jamal in combinatie met nieuw werk van de Israëlische componist Karni Postal. Centraal staat echter 'Publikumsbeschimpfung', de bekende tekst van Peter Handke uit 1966. De Oostenrijkse toneelschrijver trok destijds met die tekst als een tank door de gevestigde toneelwereld, door spelers en publiek de bedrieglijke waarde van simulatie, representatie of illusie in te peperen. Vervolgens onderwierp hij zijn gehoor met een spervuur van verwensingen, als beste bewijsmiddel van hun laksheid, hun gebrek aan verantwoordelijkheid.

Inmiddels leven we bijna veertig jaar later, werd het Midden-Oosten een gebed zonder eind en hebben zich met hulp van Bausch, Butoh en Forsythe (om het op de grote drie te houden) geheel nieuwe conventies gevormd. Naharin en zijn dansers blijken er geenszins vies van. Op de braakliggende toneelvlakte, afgebakend door een toneelbrede zwarte muur staat een witte ballonfiguur te wenken en wapperen als een machteloos vaandel. Eenmaal vol geblazen met lucht zwiept en knakt deze prachtige metafoor alle kanten op.

Vervolgens doen zestien dansers, met zwarte benen en krijtwitte billen en bovenlijven, een dik uur lang verwoede pogingen om de muur met krijt te bekladden. Ook zij pompen daarbij hun ledematen vol lucht. Om beurten ventileren zij hun boosheid en verdriet, de vuisten ballend of machteloos voorover knakkend. Enige differentiatie in hun beleving is nauwelijks te bespeuren. Allen worden door eenzelfde woede beheerst, enkelen werpen zich onderste boven tegen de (klaag)muur of trekken zich er machteloos aan op.

Van hoor en wederhoor of zelfs maar een spatje lyriek tussen deze eenlingen die zich nu eens in strakke linies, dan weer in losse groepjes opstellen is geen sprake. In het door Handkes woorden getrokken vacuüm en opgezweept door de prachtige muziek tollen zij ten slotte rond hun eigen as, terwijl Jesper Thirup Hansen zijn verbale geweld afvuurt. Ze laten het als een lauwe douche van zich afglijden omdat ze allang dezelfde dove, blinde marionetten zijn als waarvoor Handke het publiek uitmaakt. Uitmuntend eenzelvig in hun zelfbeklag, links en rechtsom tollend zijn zij versteend. Hun klaagmuur is een beklad schoolbord, met onleesbare krabbels rond de woorden 'You', 'Atem' en 'Plastelina'.

Na een halfuur klonk reeds het eerste boegeroep. Begrijpelijk, want in danskunstig opzicht is Naharins virus een saai zwaktebod, zwaar leunend op oude kost die door anderen al zoveel beter werd gepresenteerd. Deze productie mist de kracht die Naharins vorige werk zo typeert. Ik had zelfs de indruk dat hier een routineklus werd afgeraffeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden