Opinie

Verrukkelijke verbintenis van stijl en decadentie

Hanny Alkema

’Liaisons Dangereuses’ van Christopher Hampton (naar Pierre Choderlos de Laclos) door het Nationale Toneel o.r.v. Johan Doesburg. Tournee t/m 26 januari. Inl: www.nationaletoneel.nl

„Ons verheven doel is de tijd te doden”, is de afspraak tussen de Marquise de Merteuil en Vicomte de Valmont. En hoe weinig edel de middelen daartoe mogen zijn – het veroorzaken van schandaal door het verleiden van onschuldige derden – zij slagen daar maar al te goed in. Zo goed, dat zij aan hun eigen lust te gronde gaan voordat een aristocratische verveling hen heeft kunnen doen indutten. Of, erger nog, het publiek.

Dat geldt niet alleen het publiek van de Parijse salons en achterklap, eind 18de eeuw, maar ook het theaterpubliek. Want het perverse genot van ’liaisons dangereuses’ vereist per definitie een gehoor. En een ’gezien’. Dat laatste tot op zekere hoogte, want platte bedscènes zijn te vulgair om de verbeelding te prikkelen. Bovendien, roddelmachines kleuren de details het liefst zelf in, en theatertoeschouwers laten ook liever hun fantasie werken, anders waren ze wel naar een peepshow gegaan.

Zomin als in eerdere voorstellingen en films is het bij het Nationale Toneel gezocht in bandeloze scènes. Des te meer in de suggestie. Het maakt de voorstelling tot een verrukkelijke verbintenis van stijl en decadentie. Zowel wat spel, taal als ambiance betreft.

Vertaler/bewerker Marcel Otten heeft zich zo vernuftig door het ’a dirty mind is a joy for ever’ laten leiden, dat het seksuele toespelingen regent terwijl er amper een onvertogen woord valt. Zo schrijft Valmont „gestijfd in de positie” een brief op de rug van een hoertje, dat hij intussen van achteren neemt, tot hij nu echt „een punt moet zetten.”

Tegelijk wordt, mede als verwijzing naar de oorspronkelijke brieven van De Laclos, een strook papier omhooggetrokken, waarop in plaats van zinnen een gore zwarte streep. Wat, net als de ijselijke kreet in scènewisselingen, duidt op de woordenloze tragiek achter de amorele spelletjes. Lichtelijk geïnspireerd op de Louis Seize-stijl is het decor van André Joosten een mooie combinatie van gracieus en sober. Op eenvoudige plateaus sierlijke stoeltjes en chaises longues, en steeds meer stroken papier die langzaam en doelgericht elke transparantie smoren.

Dorien de Jonge geeft de gekozen stijlfiguur vorm met een prachtig ingetogen wulpsheid in kostuums van klassiek soepele snit – gewaagde decolletés, charmante sleepjes – en knipoogjes naar recentere tijden, zoals de petticoat, gecombineerd met een zwarte col, voor het naïeve maar o zo willige schoolmeisje. Alleen de hoog dichtgeknoopte japon van de zedigste dame is zo boers dat hij bijna een karikatuur lijkt.

Er is een context gecreëerd waarin acteurs kunnen gedijen. En dat doen zij met een ’schwung’ die de lichamelijke driften visueel net in toom en dus spannend houdt. Bovenal het, inderdaad, koningskoppel Ariane Schluter en Gijs Scholten van Aschat. Hij met een gedrevenheid en een wrede blik alsof hij iedereen rauw lust. Zij met een allure en sensualiteit in stem en oogopslag, die ontzag én intense begeerte afdwingen. Adembenemend.

Doodzonde dat een pauze de pit eruit haalt, en de voorstelling als een nachtkaars dooft met een zedepreek. Alsof wij toeschouwers de immoraliteit niet hadden aangekund. Dat risico had met obsceen genot genomen moeten worden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden