TAAL

'Vermijden' en 'mijden' betekenen hetzelfde, maar dat betekent niet dat ze inwisselbaar zijn

Beeld anp

Als twee woorden dezelfde betekenis hebben, wil dat nog niet zeggen dat ze in alle contexten verwisselbaar zijn. Een mooi voorbeeld daarvan vormde voorheen het woordenpaar ‘mijden’ en ‘vermijden’. 

Vermijden is in de Middeleeuwen afgeleid van mijden en beide werkwoorden hebben een deels overlappend betekenisprofiel.

Zo kunnen ze allebei worden gebruikt in de betekenis ‘ontwijken of proberen te ontwijken’. Van oudsher tref je ze echter wel in verschillende combinaties aan.

Vooral in oudere teksten zijn verbindingen als een persoon, een gezelschap, een buurt en zelfs een risico mijden gewoner dan de varianten met ­vermijden. Dat blijkt ook uit de Dikke Van Dale, die een grotere variatie aan verbindingen vermeldt bij mijden dan bij vermijden.

Dat zegt echter niet alles. Woordenboeken geven (nog) geen uitputtende beschrijving van de mogelijkheden van een woord om met andere woorden een woordgroep te vormen, de zogeheten syntactische valentie. Bovendien treden daar geregeld veranderingen in op.

Dat geldt ook voor mijden en vermijden. Van beide werkwoorden is vermijden nu verreweg het gewoonst. Dat komt doordat dit werkwoord behalve ontwijken ook voorkómen betekent (zoals in ‘We willen vermijden dat klanten weglopen’). Als gevolg van die hogere frequentie klinkt vermijden inmiddels vertrouwder dan mijden.

Mede hierdoor zijn de variatiemogelijkheden van vermijden ook in de betekenis ontwijken sterk toegenomen. Zo zijn de combinaties de file/de spits mijden en de file/de spits vermijden al gelijkwaardige synoniemen.

Op internet is een buurt vermijden zelfs al gewoner dan een buurt mijden.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen in ons dossier.

Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden