Review

Verlosseres van vader kijkt niet op een halve waarheid

De vader van Lewis Carroll, de auteur van 'Alice in Wonderland', was een stilzwijgende, norse man die nauwelijks met zijn kinderen wist te communiceren. Lewis Carroll zelf trouwde nooit, maar onderhield met jonge meisjes (zo gauw ze twaalf jaar werden, verloor hij zijn belangstelling) een relatie die op z'n zachtst gezegd bedenkingen en fronsende wenkbrauwen oproept. Hij fotografeerde ze bijvoorbeeld naakt.

TONJA KIVITS

Ook de vader van de schrijvende zusters Brontë was nou niet bepaald het voorbeeld van een vrolijke Frans. Het erbarmelijke leven van zijn dochters en de zoon die maar niet wilde deugen, is overbekend.

Toch verwerpt de Britse sociologe Adriënne Burgess de opvatting dat de Victoriaanse man autoritair en afstandelijk zou zijn geweest. Trouwens, in 'Fatherhood Reclaimed - The Making of the Modern Father' (onlangs in het Nederlands verschenen onder de wat ongelukkige titel 'Het Vaderinstinct') veegt ze met alle heersende opvattingen over het vaderschap de vloer aan.

De historici hebben ons, volgens Burgess, maar wat op de mouw gespeld. Mannen koesterden wel degelijk hun kinderen en stelden hen zelfs boven goud en juwelen, zoals een zeventiende-eeuwse predikant het uitdrukte.

Bovendien werkten vaders veelal thuis, zodat het contact met het gezin intensief moet zijn geweest. Ze zouden zelfs allerlei huishoudelijke taken op zich hebben genomen, en niet wars zijn geweest van het wassen van vieze babybilletjes en andere 'moederlijke' taken. Dat we ons door de geschiedschrijvers op het verkeerde been hebben laten zetten, komt omdat ze gewoon niet wisten hoe het in de praktijk toeging, aldus Burgess.

Een van de grote schuldigen is de Franse opvoedkundige Jean-Jacques Rousseau, die in zijn 'Emile' een vaderfiguur opvoert die, hoewel kalm en redelijk, ook zeer autoritair is. Het beeld van een zittende, onderdanige moeder en een staande, dominante vader, die zijn kind voor zich houdt, wordt het stereotype van het ideale gezin. Maar Rousseau had dit beeld, volgens Burgess, gewoon uit zijn duim gezogen. Was hij immers niet door zijn eigen vader in de steek gelaten en had hij niet zijn eigen vijf kinderen te vondeling gelegd?

Onze huidige opvatting van een goede vader, verzorgend, emotioneel betrokken en zachtaardig, is volgens Burgess niet zo nieuw als we denken. Reeds in de zeventiende eeuw wordt de vader omschreven als 'een robuuste eik' en 'de pilaar van het gezin'. Maar door de overdreven idealisering van het moederschap werd het vaderschap uitgehold en werden vaders van huis en haard buitengesloten, legt Burgess uit.

Daarmee werd mannen groot onrecht aangedaan. Nog steeds gaat het hele vraagstuk van conceptie en het krijgen van kinderen grotendeels aan ze voorkij. Terwijl, zo schrijft ze onomwonden, mannen staan te springen om zelf een hormonale anti-conceptiepil te slikken. Waar Burgess deze informatie vandaan haalt, laat ze in het midden. Hetzelfde geldt voor haar bewering dat vrouwen allerlei trucs en verzinsels opvoeren, ja zelfs liegen, om hun echtgenoten om de tuin te leiden als ze kinderen willen.

Burgess werpt zich in 'Het Vaderinstinct' op als de Verlosseres van de verdrukte vader. Op zich is dat haar goed recht, ware het niet dat ze daartoe de waarheid veelvuldig geweld aandoet. Want hoe verklaar je in haar theorie bijvoorbeeld het onomstreden feit dat mannen gemiddeld slechts 37,7 seconden (!!) per dag met hun kinderen praten, zoals een onderzoek heeft aangetoond?

Burgess kent gelukkig ook mannen die veel meer met hun kinderen optrekken, en die hadden ook nog een baan, zo voegt ze daaraan vermakelijk toe, vergetend dat dat voor werkende vrouwen gewoon vanzelfsprekend is.

'Het Vaderinstinct' staat, helaas, bol van onjuistheden, halve waarheden en selectieve bronvermeldingen. Een sociologe die verzuimt gerenommeerde sociologen als Aries of Elias te vermelden, laadt toch wel gauw de verdenking op zich haar onderwerp niet serieus te nemen.

Bovendien getuigt het niet van wetenschappelijke ernst dat ze voortdurend haar betoog kloppend moet maken met toevoegingen als 'soms', 'over het algemeen', 'in de regel', af en toe', 'vaak' enzovoort. Wie zonder blikken en blozen vermeldt dat het geslacht van de ouder geen invloed heeft op de opvoeding van het kind, laat zien hoe weinig ze op de hoogte is van het gebied waarover ze schrijft. Van Nancy Chodorow schijnt ze dan ook nooit gehoord te hebben. Trouwens, aan alle feministen heeft Burgess een broertje dood. Dat is jammer, want zo heeft ze met dit heel interessante onderwerp een kans voor open doel gemist.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden