Review

Verlegen popidolen

Nico van der Stam fotografeerde de popidolen van de jaren zestig. Janis Joplin in De Lairessestraat, de Stones in het Kurhaus.

Zelf staat Nico van der Stam maar op één foto, namelijk die op het toegangspasje van de NTS Studiodienst in een vitrinekast. Streepjesblouse, vlinderstrik, grote bril. Het Stedelijk Museum Alkaar toont zo’n tweehonderd foto’s van hem, onder de noemer ’Yesterday’.

Golden Earrings, The Supremes, Pink Floyd, The Who, Cream, Barbara, Stevie Wonder, Dusty Springfield, The Everly Brothers, hij kreeg ze tussen 1960 en 1970 allemaal voor de lens. Artiesten werden minder afgeschermd dan tegenwoordig, het contact ontstond vrij gemakkelijk.

Van der Stam, begonnen als jazzfotograaf, werd haast vanzelf een pionier van de popfotografie. Zijn foto’s stonden in de Rijam-schoolagenda’s, in omroepbladen en tijdschriften als Muziek Express, Hitweek, Tuney Tunes en Aloha. Ook werden ze gebruikt voor platenhoezen.

Hij fotografeerde artiesten niet alleen in de kleedkamer of op het podium, maar ook op straat. Soms zie je aan de foto hoe hij wat onbeholpen naar weer een geschikt decor heeft gezocht. The Byrds voor een personenbus, de Bintangs voor een truck, Status Quo voor twee bestelbusjes en stapels houten kratten, The Outsiders voor stapels houten kratten in de haven, The Moody Blues voor stapels houten kratten bij een kerk. Maar ook de jonge idolen waren nog zoekende, naar hun eigen stijl of imago. Je ziet meer verlegenheid en nieuwsgierigheid dan glamour, en dat levert soms pure foto’s op.

Op de speels ingerichte tentoonstelling hangen ze aan manshoge overeind staande singles. Met koptelefoon kun je van elke artiest een nummer beluisteren. Tekstborden geven heldere uitleg over de opkomende jongerencultuur en geluidsdragers van toen, ook voor wie Yesterday niet heeft meegemaakt: ’Om ervoor te zorgen dat de plaat precies goed op de speler komt te liggen, is in het midden een gaatje gemaakt.’

Tegen Willem Duys vertelde Van der Stam in 1991: ’Ik heb met alle artiesten altijd een intieme relatie gehad en ik kiekte hen niet in klote-situaties.’ Toch zeggen ogen en blikken soms genoeg. Een verkrampte Tina Turner probeert tevergeefs een lach op haar gezicht krijgen. ’Achter haar houdt Ike de loop van een denkbeeldig pistool tegen haar rug gedrukt’, schrijft Bentz van den Berg in de catalogus. Janis Joplin kijkt in haar hotelkamer in De Lairessestraat in Amsterdam alsof ze net ruzie heeft gehad met een vriendje. Waterige ogen, opgezwollen gezicht. Het is ’een jaar, zeven maanden en vierentwintig dagen voor haar dood’.

Jimi Hendrix poseert in de deuropening van Theater Bellevue in Amsterdam, waar het tv-programma Fanclub wordt opgenomen. Omdat de Jimi Hendrix Experience bij de repetitie zo hard speelt dat in het naastgelegen Lurelei-theater de barsten in het plafond springen (volgens Jasperina de Jong), eist regisseur Ralph Inbar dat de band bij de opnames zal playbacken. Zo wordt Hendrix, schrijft Bentz van den Berg, ’snarenwonder naast God, godfather van iedereen die zich wel eens met een tennisracket op zijn buik voor de spiegel heeft uitgeleefd, nu zelf gedegradeerd tot luchtgitarist’.

Ook schrijvers Sjoerd Kuyper en Thomas Verbogt noteren hun indrukken en herinneringen bij de foto’s. Vaak gaat het over wat toen echt niet kon, en nu wel, of omgekeerd. Zo luistert Kuyper niet meer naar David Bowie en Roxy Music: ’Ach, misschien zingen de Engelsen ook wel vanuit hun kloten maar hebben ze rare kloten, Engelse kloten.’

De foto’s die Van der Stam in 1964 bij het rumoerige concert van de Rolling Stones in het Kurhaus nam, maken de chaos overzichtelijk. Verbogt: ’De eerste berichten waren dat het Kurhaus in Scheveningen volkomen verwoest was. Bij de kruidenier aan de overkant, Het Zuivelhuis, werd er schande van gesproken.’ Een oude man rekende de melk af en zei dat er een nieuwe oorlog begonnen was: ’van binnenuit’. Op tv zag Verbogt de agenten het gordijn dichttrekken, en hij schaamde zich voor dit geveegde stoepjes-land. Bang was hij ook, ’dat ze nooit meer naar hier zouden komen, de Stones, omdat ze ons een stelletje zeikerds vonden.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden