Verkoop kunst aan banden gelegd

Het Stedelijk Museum in Amsterdam. Beeld anp
Het Stedelijk Museum in Amsterdam.Beeld anp

Kunstobjecten van nationale betekenis krijgen een beschermde status, zodat musea ze niet naar het buitenland kunnen verkopen of aan een particuliere verzamelaar. Bovendien moeten musea die kunst willen afstoten dat voortaan zichtbaar maken in een openbare database.

Henny de Lange

Met deze nieuwe regels, waarmee de Nederlandse Museumvereniging vandaag naar buiten komt, zijn belangrijke museumstukken beter beschermd. Aanleiding voor de aanscherping is de verkoop in 2011 door Museum Gouda van het schilderij 'The Schoolboys' van Marlene Dumas. Uit financiële nood liet directeur Gerard de Kleijn dit werk, voor 18.000 euro aangekocht, veilen bij Christie's in Londen. Het bracht ruim 900.000 euro op.

Volgens De Kleijn was het schilderij een buitenbeentje geworden in de collectie. Maar de hele museumwereld viel over hem heen, omdat hij het doek van Dumas, een van de succesvolste Nederlandse kunstenaars, niet eerst aan andere musea had aangeboden. Dat had hij volgens de Lamo, de leidraad voor het afstoten van museale objecten, wel moeten doen. Royement uit de Museumvereniging dreigde, maar dat bleef het Goudse museum bespaard. Wel werd afgesproken de regels, die niet altijd duidelijk waren, aan te scherpen, zodat musea nu precies weten waar ze zich aan moeten houden.

Beschermde status
Volgens directeur Siebe Weide van de Museumvereniging, waarbij circa 500 musea zijn aangesloten, wordt de procedure 'transparanter en effectiever'. Doordat musea alle af te stoten stukken verplicht moeten aanmelden bij een openbare database, kunnen collega's snel zien of er werken bij zijn die zij graag zouden willen hebben. Als zich na twee maanden geen belangstellenden hebben gemeld, mogen de werken weg, tenzij ze een beschermde status hebben. Een onafhankelijke commissie let daarop. Een werk van nationaal belang mag alleen verhuizen naar een ander Nederlands museum. Musea die zich daar niet aan houden worden geroyeerd. Ze missen dan de inkomsten van de Museumkaart.

De musea zien de nieuwe regels als een verbetering en hebben ermee ingestemd. Directeur De Kleijn van Museum Gouda: "Het is een helder en zakelijk verhaal dat musea de kans geeft met minder belangrijke stukken de markt op te gaan". Kunst verkopen om gaten in de begroting te dichten, is nog altijd niet toegestaan. De opbrengst moet besteed worden aan behoud van de collectie, maar dat criterium wordt mogelijk verruimd. Er zijn musea die vinden dat het geld behalve aan restauraties ook aan een depot moet kunnen worden besteed, maar dat staat volgens Siebe Weide nog ter discussie.

Nieuw is ook dat de beschermde status van kunstwerken is gekoppeld aan de wet op behoud van cultuurbezit. De Kleijn: "Daar staan duidelijke criteria in. Als deze regels er al in 2011 waren geweest, denk ik overigens dat The Schoolboys van Marlene Dumas niet aangemerkt was als onmisbaar voor Nederland."

Overvolle depots
Overvolle depots en de noodzaak de collectie op peil te houden, zijn vaak redenen voor musea om stukken af stoten. Dat geldt ook voor Museum Gouda, dat het afgelopen jaar 200 schilderijen hedendaagse kunst heeft 'ontzameld', omdat ze niet passen in het collectieprofiel. Daarvan kregen er 50 een plek in een ander museum; 50 gingen terug naar de kunstenaar en 100 werden geveild. Om ruimte te winnen gaat het museum in 2014 een grote voorraad meubilair afstoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden