Taal Ton den Boon

Verdient ‘-schaamte’ een vermelding als trefwoord in het woordenboek?

Onze Taal heeft streepje schaamte als jaarwoord gekozen. Dat streepje wekt de schijn dat -schaamte een soort achtervoegsel is. Een suffixoïde, opperde collega Peter-Arno Coppen in deze taalrubriek.

Van Dale beschrijft ­behalve woorden ook suffixoïden. Zoals -baron. In drugs- of katoenbaron heeft baron namelijk niet de gebruikelijke betekenis van edelman, maar verwijst deze taalvorm naar een ‘economisch machtig man’, een ‘magnaat’.

In die economische betekenis tref je baron nooit zelfstandig aan. Je kunt ‘hij is een drugsbaron’ niet parafraseren als ‘hij is een ­baron in/van drugs’. Op grond daarvan concludeert Van Dale dat -baron in woorden als drugsbaron zich gedraagt als een ‘gebonden morfeem’ een betekenisdragend woorddeel dat niet zelfstandig ­gebruikt wordt.

Schaamte vanwege douchen, sproeien of vliegen

Voor lexicografen is de vraag nu of schaamte in douche-, sproei- en vliegschaamte een gebonden morfeem is of gewoon een productief tweede deel in samenstellingen. Omdat de betekenis van schaamte in douche-, sproei- en vliegschaamte in wezen niet afwijkt van schaamte in parafrases als ‘schaamte vanwege (lang) douchen/ vanwege sproeien/vanwege vliegen’, vermeldt Van Dale deze woorden als gewone samenstellingen onder het lemma schaamte.

Er is geen aanleiding schaamte in de genoemde samenstellingen anders te beschrijven dan bijvoorbeeld lust (zin) in dans- en goklust, zucht (begeerte) in spil- en strijdzucht of schuld in gok- en huurschuld. Kortom, dat een woord als schaamte productief wordt in samenstellingen, impliceert niet dat het met een streepje ervoor in het woordenboek wordt op­genomen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Stuur een mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden