null Beeld

Het oog vanDe Wolf

Veel weten we niet over dit schilderij, toch werd het een symbool voor de Frans-Duitse vriendschap

Joke de Wolf

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: de Frans-Duitse as.

Het lijkt een onschuldig tafereel. Een beekje met aan beide kanten bomen, op de achtergrond een weide met koeien, daarachter de suggestie van een dorp. En aan de oever van het beekje zit een vrouw of meisje, haar gezicht op het water gericht.

Over Nicolas Rousseau, de Franse negentiende-eeuwse landschapsschilder die dit schilderij maakte, is weinig bekend. We weten dus niet wanneer en waar hij dit tafereel schilderde. We weten alleen dat hij soms optrok met de schilders van Barbizon, die in het bos van Fontainebleau, ten zuiden van Parijs, de indrukken die de natuur op hen maakte zo direct mogelijk op het doek wilden zetten.

Mee naar Duitsland

Over de geschiedenis van dit schilderij weten we veel meer. Zo veel zelfs dat het in 2020 met veel tromgeroffel werd gepresenteerd als het nieuwe symbool voor de vriendschapsband tussen Frankrijk en Duitsland, een band die gevierd wordt sinds 1963, toen Charles De Gaulle en Konrad Adenauer elkaar met een verdrag in het Parijse Elysée de vriendschap verklaarden. En die deze week opnieuw is gevierd.

 Het werk van de Franse negentiende-eeuwse landschapsschilder Nicolas Rousseau. Beeld Centre Mondial de la Paix in Verdun
Het werk van de Franse negentiende-eeuwse landschapsschilder Nicolas Rousseau.Beeld Centre Mondial de la Paix in Verdun

Alfred Forner, een Duitse onderofficier van de Luftwaffe, was in de lente van 1944 gestationeerd in Normandië. Van een superieur moest hij dit schilderij, dat waarschijnlijk in een Franse salon had gehangen, mee naar Duitsland nemen tijdens zijn verlof. In Berlijn bleek het adres waar Forner het schilderij moest afleveren, vernietigd door een bombardement. Forner besloot het schilderij zelf thuis te bewaren. Terug aan het front kwam hij om bij een luchtaanval.

In 2019 nam zijn kleinzoon Peter Forner contact op met de Franse ambassade: hij wilde het schilderij teruggeven aan de (erfgenamen van) de oorspronkelijke eigenaren. Het had tientallen jaren in een nieuwe lijst aan de muur gehangen. ‘Hübsch-hässlich’ beschreef Forner het schilderij in 2019 aan de Tagesspiegel, ‘mooi-lelijk’ dus. ‘Ik heb het nooit als mijn eigendom gezien’, zei hij. Ook had hij nooit een emotionele band met het schilderij gehad. Dat vond hij zelf ook opmerkelijk, sinds 1944 was het prominent aanwezig geweest in zijn leven.

Het schilderij blijft zwijgen

Omdat de Franse ambassade geen rechtmatige eigenaar kon vinden, werd besloten tot een symbolische tussenoplossing: het schilderij kwam terecht in het Centre Mondial de la Paix in Verdun. Verdun was in de Eerste Wereldoorlog een van de grootste slagvelden, in 1984 stonden Helmut Kohl en François Mitterrand er hand in hand om opnieuw de vriendschap tussen hun landen te bezegelen. In dit ‘wereldcentrum voor vrede’ wordt sinds 1994 de vriendschap tussen Duitsland en Frankrijk zo vaak en nadrukkelijk mogelijk gevierd.

Nu hangt het schilderij dus bij de entree van het herdenkingscentrum, als nieuw symbool voor de vriendschapsband tussen de twee grootste landen van Europa, met de vraag of mensen die meer weten over de herkomst, zich willen melden. Bij al die grote symboliek blijft het schilderij zwijgen.

Dit rustig kabbelende beekje is dus vertolker van de Rijn, de grensrivier tussen de twee grootmachten die het nog steeds vaak oneens zijn. Was het een schilderij van een vrouwelijk naakt geweest (denk aan ‘the Madonna with the big boobies’, uit de comedyserie ‘Allo ‘allo) of een historische zeeslag, was het schilderij vast niet zo gretig omarmd.

Joke de Wolf kiest elke week een kunstwerk dat in het hart van de actualiteit past. Eerdere afleveringen van Het Oog van De Wolf vindt u hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden