Review

Vastberaden werken aan de ondergang

Een vrolijke boodschap heeft Mark Boog niet. Maar zijn absurdistische humor weet zijn sombere ideeën te kantelen: naar het licht.

Janita Monna

Er zijn dichtbundels die je in één keer uit wilt lezen. Je kunt en wilt niet anders dan meegaan, voortgestuwd worden.

Evengoed bestaat er poëzie die je beter in kleine dosering tot je kunt nemen, bijvoorbeeld omdat een bepaalde exercitie steeds wordt herhaald of eenzelfde thema op verschillende manieren uitgewerkt wordt, zoals in het werk van Toon Tellegen vaak gebeurt. Aan zijn bundels kun je beter nippen, dan houdt de poëzie iets verrassends.

Mark Boog is ook zo’n dichter die zich vooral langzaam laat genieten, al doet zijn hoge werktempo anders vermoeden: vorig jaar verscheen Boogs roman ’Ik begrijp de moordenaar’ en nu liggen er alweer bijna negentig pagina’s poëzie.

In 2006 ontving Mark Boog voor ’De encyclopedie van de grote woorden’ de VSB Poëzieprijs. Die bundel presenteerde een staalkaart van zogenaamd in poëzie verboden grote woorden als ’liefde’, ’troost’, ’vrede’. De titel suggereerde het leestempo al: een encyclopedie lees je niet in één adem uit.

Dat geldt opnieuw voor Boogs recent verschenen ’Er moet sprake zijn van een misverstand’. Na de eerste pagina is duidelijk dat we weinig vrolijke gedichten voorgeschoteld gaan krijgen. Gezien Boogs eerdere werk was dat ook niet te verwachten. Hoe de wereld zinloos ronddraait en het leven geleefd wordt – ’De zinloosheid staat als een kerk om me heen’–, dat de liefde tragisch is en het kennen van de ander onmogelijk, daarover schreef hij al zo’n zes bundels poëzie.

Aanvankelijk lijkt de relatieve monterheid waarmee Boog zijn onderwerpen altijd vormgaf, plaats te maken voor totale passiviteit. Zie de openingswoorden: „Mij, schaap, overkomt niets dan wat de herder wil.” Met een verwijzing naar psalm 23 wordt een ’ik’ voorgesteld als een willoos wezen, dat zijn lot aanvaardt: „en elk verzet is hol. De bomen ruisen zinneloos.”

Die willoosheid buigt Boog vervolgens vernuftig om als ’vastberaden aan een ondergang gewerkt’ wordt.

 Maar willoos of vastberaden, uiteindelijk komt het op hetzelfde neer: ondanks een glimp van genot zo nu en dan, biedt Boog ons gedicht na gedicht zicht op de afgrond waar we onvermijdelijk op afstevenen. Op weg naar het einde. „Elk begin is een vernietiging”, aldus Boog, en het eerste daglicht beeldt hij in deze gedichten vooral af als vijand: „Vroeg drijft de zon haar nagels het oude land in.” Of erger: „Raast, raaskalt, randt aan de lichte dag/ ons.” Het licht moeten we wantrouwen, want licht, zo weten motten, is de dood.

Er mag in deze poëzie dan een bijna kinderlijk opstandigheid klinken – „De wereld voegt zich nauwelijks naar mij en ik ben boos” – tegen de dood is niemand bestand. Aan die boodschap valt niet te ontkomen: Boog schotelt ’m nu eens voor in klinkende oneliners (‘dat waardig te mislukken (..) nobel is’) of opzichtig flauwe woordgrappen (‘van de dood een deugd./ Leuk? Mwah’), dan weer in een kale taal met een nogal altijd gedurfd gebruik van grote woorden als ’eenzaamheid’ of ’schuld’. Daarin, en in personificaties als ’de wind verbaasde zich’, of ’straathoeken keken verwonderd rond’, doen zijn gedichten ook aan die van Toon Tellegen denken.

Het vrijwel ontbreken van verwijzingen naar een wereld buiten het gedicht maakt deze poëzie soms wat vlak. Daar komt dan nog die sombere boodschap bij: als er iets te lachen valt, dan is dat weinig en klinkt het wrang of zacht. Toch weet Boog te voorkomen dat het al te zwaar op de hand wordt. Door een paradox, of door en paar woorden te doen kantelen van nauwelijks te torsen naar licht.

Zo geeft de ’vrolijk dansende dwerg’ het titelgedicht een absurde draai. In het dagelijks leven worden misverstanden zo snel mogelijk uit de weg geruimd. Boog laat ze bestaan. Zijn poëzie heeft een helderheid die iets raadselachtigs houdt. Ze lijkt uit op direct contact, maar zodra de lijnen openstaan, volgt een oorverdovend suizen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden