Review

Vasili Petrenko houdt ’Boris Godoenov’ overal in evenwicht

Poesjkin Festival: ’Boris Godoenov’ van Modest Moessorgski, door de Nationale Reisopera. Het Gelders Orkest, Koor van de Nationale Reisopera en Stadsjongenskoor Oldenzaal olv Vasili Petrenko. Tournee t/m 17/6. Uitzending Radio 4: za 19/5, 19.00 uur. www.reisopera.nl

Om maar met slavisch pathos te beginnen: ’Boris Godoenov’, beschouwd als de moeder aller Russische opera’s, kwam aanvankelijk niet door de commissie. Een opera zonder vrouwenrollen van betekenis, zonder liefdesintriges – dat kon écht niet. Modest Moessorgski breidde zijn oerversie prompt uit met extra scènes; na zijn dood sleutelden collega’s Rimski-Korsakov en Sjostakovitsj nog aan het muziekdrama. Met als resultaat een datsja met bijkeuken, dakkapel en carport. Ook leuk.

In de grootste productie in zijn geschiedenis ging de Nationale Reisopera terug naar de oer-’Boris’, zoals Moessorgski die in 1869 inleverde bij het theaterdirectoraat. In tijdsduur hou je een geconcentreerd brok drama over van twee uur, in een proloog en zeven scènes. Het verhaal is niet al te ingewikkeld: Boris vermoordt troonpretendent Dimitri, wordt zelf tsaar en sterft ten slotte, gek geworden van wroeging.

Evenzogoed moest dirigent Vasili Petrenko zaterdag in Schouwburg Orpheus in Apeldoorn een mammoetbezetting van orkest, koor (zestig zangers), kinderkoor en solisten (vijftien) in goede muzikale banen zien te leiden. Inclusief complexe psychologische wisselingen: van het dan weer hongerende, dan weer jubelende Russische volk, de gekwelde tsaar Boris, de stroperige intrigant Sjoesjki, de bedriegende verlosser Grigori en de rouwende Ksenia.

Zaterdagavond geen bruut geweld uit de orkestbak onder de Rus Petrenko (voor veel dirigenten is de verleiding daartoe groot), maar een transparante orkestklank die soepel meekleurde met de gemoedstoestanden op het podium.

Dat brede instrumentale palet maakte Boris echt verscheurd, Sjoesjki echt een huichelachtige engerd en gaf het volk de ongecompliceerde slagkracht als tegenwicht.

Bak en bühne waren niet alleen mooi in evenwicht, het orkest werd onder Petrenko volwaardig antagonist.

Op het podium werd de stoet aan zangers mooi in evenwicht gehouden door het sobere en symbolistische podiumbeeld: de wijkende halfronde achterwand zou in de eerste acte een fabriekshal kunnen zijn, later misschien een basiliek. Of in de laatste actes de regelkamer waarin gans het raderwerk van Rusland werd bediend – een metro-achtig gestileerde kaart van Rusland als muurschildering met rode LED-jes op de plaats van de steden. Op de eveneens in een halve cirkel gehangen tv-schermen wisselde de kop van Almas Svilpa (Boris) veelbetekenend met die van een Russisch ikoon. En met woorden die de zielstoestanden van de karakters zouden kunnen aangeven. Helder, maar soms wat te duidend.

Binnen die afgebakende omgeving liet de Duitse regisseur Robert Lehmeier de zangers als in een toneelstuk opereren. De dialogen kwamen ongekunsteld over, de geprofileerd uitgewerkte personages kregen een mooie innerlijke gelaagdheid mee. Hier en daar werd de handeling opgebroken door rituele gebaren in strakke choreografieën, gestes die dan weer aansloten bij het industriëel-spirituele decor. Voor de hallucinatie-scène van Boris verzon Lehmeier een prachtig beeld met bromtollende kinderen.

Almas Svilpa zong de rol van Boris voor het eerst, met verve laverend tussen wreed, krankzinnig en onzeker. De Litouwse bas heeft een ongelofelijke beheersing over zijn virtuoze stem: altijd helder en overtuigend direct. Marcel Rijans was een messiaanse Grigori: telkens als hij verscheen kleurde het podium goud als ware hij Midas – een gloed die hij ook in zijn soepele stem legde.

Mark Trevis acteerde een ongekend gluiperig valse Sjoesjki en zong die dubbelzinnigheid loepzuiver. In de kleinere rollen viel Lenneke Ruiten op als hartbrekend droeve Ksenia; Frances McCafferty overtuigde als wellustig volkse waardin. En dan heb ik het niet eens over het indrukwekkende koor, dat als één personage zijn gespleten rol vervulde. Bravo Petrenko.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden