VANDAAR DIT BOEK

Vandaar dit boek: 'Plump' is niet plomp, en 'casino' is een bordeel

Beeld RV

Ik ben docent vertalen en in dit boek geef ik aanwijzingen hoe je zoiets aanpakt. Beginnende vertalers denken vaak dat vertalen heel makkelijk is, waarbij ze hun kennis van de vreemde taal en ook hun eigen taal overschatten. 

En, het belangrijkste, het onderscheid tussen die beide onderschatten. De meeste mensen denken dat je je bij het vertalen een voor een de woorden overzet. Maar dat is niet zo: vertalen is omdenken van wat iemand in een vreemde taal gezegd heeft in de eigen taal. Daarbij kunnen veel transformaties optreden, vooral in de zinsbouw. U weet misschien dat in het Engels de bepaling van plaats vooraf gaat aan de bepaling van tijd; in het Nederlands is dat net andersom. Toch laten zelfs professionele vertalers die vaak op dezelfde plaats staan.

Dierengeluiden

Ook zijn de formuleringen in het Frans of Engels abstracter dan in het Nederlands. 'It's my hope' wordt 'Dat hoop ik'. Daarnaast zijn er soms grote verschillen in het gebruik van de werkwoordtijden en leestekens en de weergave van eigennamen, geografische aanduidingen en dierengeluiden. Een Franse haan zegt cocorico, een Engelse cock a doodle doo. Niet iedereen weet dat Ratisbonne Frans is voor Regensburg en dat een Italiaan met Monaco München bedoelt. Merkwaardig genoeg zijn die verschillen nooit systematisch behandeld. In mijn boek probeer ik een en ander voor Frans, Engels en Italiaans in regels te gieten. Het is het product van 50 jaar vertalen en van de fouten die ik als docent tegenkwam en ook zelf moest afleren.

Vertaals

 Een goede vertaling moet lezen alsof je Nederlands leest. Ik ben een beetje freak natuurlijk. Als ik in de boekhandel nieuwe vertalingen bekijk, zie ik vaak al heel snel: dit is uit het Engels of Frans vertaald, in een taal die je alleen maar in vertalingen aantreft. 'Vertaals' heet dat. Dan worden er uitdrukkingen uit een vreemde taal overgenomen alsof het om een bewuste stijlfiguur gaat. His feet walked him down the street is vrij gewoon Engels, maar als je dat vertaalt met 'Zijn voeten wandelden hem over straat', wordt het onzin. Echt Nederlands wordt het pas als je zegt: Zijn voeten voerden hem over straat.

Valse vrienden

Ik noem in mijn boek ook veel 'valse vrienden': woorden en uitdrukkingen die op het Nederlands lijken, maar toch iets anders betekenen.

Zo betekent het Engelse plump niet 'plomp', maar 'mollig'. Uit het Frans vertalen zelfs beroepsvertalers sans dout soms met 'ongetwijfeld', terwijl het 'misschien' bete- kent. Niet iedereen weet dat in het Italiaans casino een bordeel is.

Taal kan verraderlijk zijn. Mijn raad is: kijk nog eens in het woordenboek en denk niet dat je het woord echt kent.

Noodoplossing

 Het probleem is dat ongeveer iedereen zijn kennis van de vreemde taal overschat en dat maakt mijn boek ook interessant voor een breder publiek. Ik ken tolken die er plezier in vinden om alle flaters in het Engels van Europarlementariërs op te schrijven, dat is soms adembenemend. In Nederland is er een tendens om ook in het middelbaar onderwijs vakken in het Engels te geven, al te vaak in steenkolenengels. Het Engels beheerst natuurlijk de wereld en het is leuk dat je daarin met een Hongaar kunt praten, als noodoplossing.

Maar het lijkt me onzin om in het middelbaar onderwijs in het Engels te doceren, omdat dat zo goed is voor de taalkennis van leerlingen. Ik denk dat het eerder slecht is, want ze leren heel gebrekkig Engels en hun Nederlands wordt op den duur ook steeds anglicistischer.

Gouden vertaalregels.
Tips voor beginnende en andere vertalers 
Paul Claes
Vantilt; 192 blz. € 19,95

Lees ook: Vandaar dit boek: 'De straat van mijn onzichtbare vriendinnetje'

Ik stond de straat af te kijken, dacht aan alle gruwelijke dingen die er waren gebeurd en wist: daar moet ik over schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden