Beeld -

Taal Ton den Boon

Van vliegschaamte tot vleesschaamte: waar komt al die schaamte toch vandaan?

Als we de Bijbel mogen geloven, is schaamte een van de vroegste emoties die de mens heeft ervaren. In het Paradijs zijn Adam en Eva nog schaamteloos naakt (Genesis 2), maar na de zondeval verbergen ze hun naaktheid achter vijgenbladeren (Genesis 3). Het mag dus een wonder heten dat het tot 2019 duurde voordat het Jaar van de Schaamte aanbrak. 

Het woord vliegschaamte had nog maar net zijn entree in onze taal gemaakt, of we kregen dit jaar collectief last van babyschaamte, bezorgschaamte, klimaatschaamte, vleesschaamte, zelfs van soortschaamte, aldus Trouw vorige week: schaamte ‘over wat we als soort – soms bewust, soms onbewust – verkeerd doen’. 

Waar komt die schaamte toch vandaan? Beperken we die vraag tot het woord zelf, dan blijkt dat al in het Middelnederlands voor te komen. Het is afgeleid van het werkwoord schamen, dat in de 10de eeuw werd opgetekend en behalve ‘zich generen’ destijds ook ‘verlegen zijn’ betekende. 

Het gaat terug op een voor-Germaans woord (skamjan) met dezelfde betekenis. Over de verdere herkomst bestaat onduidelijkheid. Hoewel het met het oog op het bijbelverhaal aantrekkelijk zou zijn schamen te relateren aan een oude taalvorm voor bedekking (skem), is zo’n verband volgens de Etymologiebank onwaarschijnlijk.

Schaamte is iets wat je bij voorkeur in het verborgene ervaart, maar van de moderne baby-, bezorg- en klimaatschaamte wordt juist veel gewag gemaakt. Vliegschaamte is hip en heb je vleesschaamte, dan trek je op Twitter luidkeels het boetekleed aan als je een gehaktbal hebt gegeten. Moderne schaamte bestrijd je door er kond van te doen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden