InterviewLucas de Man

Van vanilleseks tot seks met de buurvrouw: Lucas de Man legt uw fantasieën bloot

In caravan het Bolleke deelden driehonderd geïnterviewden hun seksuele verlangens.Beeld Gert Jan van Rooi

Kunstenaar Lucas de Man is gefascineerd door erotische fantasieën. Juist omdat die niet schoon en netjes zijn. Hij verzamelde ze in zijn boek ‘Yes, please!’

Een suggestie voor wie een relatie heeft: bespreek je erotische fantasie met je geliefde. Vertel welke film zich soms afspeelt in je hoofd, wat je daarbij voelt, wat je verlangt, wat jou daadwerkelijk opwindt. Geef jezelf bloot.

Verreweg de meeste mensen hebben dat nog nooit gedaan, weet theatermaker Lucas de Man (38): ze hebben wel seks, maar praten er niet over. Een gemiste kans volgens hem, want het delen van erotische fantasieën bevordert de intimiteit binnen een relatie én is goed voor de geestelijke gezondheid.

De Man doet zijn uitspraken niet zomaar, hij verdiepte zich jarenlang grondig in ‘de seksuele binnenkamer’ (die typering is van zijn grote voorbeeld, schrijfster Nancy Friday). Samen met psychologe Mariëlle de Goede en een heel team interviewde hij ruim driehonderd mensen over hun diepste, vaak nooit eerder geuite verlangens.

Wie is Lucas de Man?

Lucas de Man (1982) werd geboren in Vlaanderen en studeerde regie aan de Hogeschool voor de Kunsten in Amsterdam. Hij is artistiek leider van Stichting Nieuwe Helden, een groep kunstenaars, regisseurs, theater- en filmmakers die de afgelopen tien jaar meer dan honderd projecten deden.

Zelf maakte hij onder meer ‘De Man is lam’, een persoonlijke voorstelling over nieuwe mannelijkheid, en ‘De Man in Azië: een zoektocht naar millennials in Azië’. Ook regisseerde hij ‘Bejaarden & Begeerte’, over vragen als: kun je nog verliefd worden op je tachtigste? Heb je dan eigenlijk nog seks?

Beeld uit de inmiddels gesloten expositie rond ‘Yes, please!’ in Maastricht.Beeld Gert Jan van Rooi

Dat deden ze in het ‘Bolleke’, een caravannetje waarmee ze in 2018 en 2019 onder meer de festivls Lowlands, De Parade en de Kamasutrabeurs en de Huishoudbeurs bezochten. De interviewers waren van tevoren getraind in het stellen van open, niet-suggestieve vragen en het creëren van een veilige sfeer. Belangrijk uitgangspunt, zegt De Man: “Er is geen taboe in de fantasie”.

Gladde seksualiteit

De weerslag van al deze gesprekken is het onlangs verschenen boek ‘Yes, please! Een zoektocht naar erotische fantasieën in Nederland en Vlaanderen’. (De bijbehorende expositie in Marres, Maastricht is voorlopig gesloten.) 

Lucas De Man

Eerder maakte De Man voorstellingen over uiteenlopende onderwerpen als nieuwe mannelijkheid en de Europese identiteit. Waarom nu de erotiek? 

Die fascinatie stamt uit de tijd waarin hij zelf de liefde begon te ontdekken. Vroeg hij aan een vriendinnetje waarover ze fantaseerde, dan zweeg ze beschaamd. “Oké, dacht ik, dus ik mag wel vrijen, maar niet vragen? We delen wel onze lijven, maar niet onze gedachten? Hoe weet ik dan wat zij wil? Hoe weet ik dan wat ik wil?”

Die schaamte interesseert hem ook als kunstenaar. “‘Yes, please!’ is begonnen als een artistiek project. Het gaat over kwetsbaarheid, dat is de kern van al mijn kunst. Ik ben een millennial: mijn generatie is vrij, maar heeft ook veel stress. Dat komt door de illusie van maakbaarheid: als je faalt, is het je eigen schuld.

Beeld uit de inmiddels gesloten expositie rond ‘Yes, please!’ in Maastricht.Beeld Gert Jan van Rooi

“Ook op seksueel vlak voelen veel mensen prestatiedruk: in bed moet je het goed doen, presteren. Dat werkt verlammend; van seksuologen hoorde ik dat mijn generatie het minst vrijt van alle naoorlogse generaties. Sociale media helpen ook niet mee. Daar zie je alleen maar perfectie, de beste pose, volkomen gladde seksualiteit. Zo wordt seks louter buitenkant. Ik ken veel jonge mensen die denken: ik ben niet mooi genoeg, lekker genoeg, goed genoeg.

“Seks is universeel, daar hebben we allemaal wel ongeveer dezelfde beelden bij. Maar erotiek onderscheidt de mens van de dieren, erotiek is persoonlijk en kwetsbaar. Want je kunt niet kiezen wat jou opwindt. Daar heb je niets over te zeggen.”

Beeld Evelien Cambre

Vuile sokken

De erotische fantasie is niet te controleren. Misschien kun je het verhaaltje iets aanpassen in je hoofd, maar de kern – de opwinding – is niet maakbaar. Eros is ook niet netjes en schoon, niet instagram-proof. Juist dat maakt het voor De Man zo’n mooi onderwerp. “Als kunstenaar wil je de wereld analyseren, wil je schoppen en waar nodig troosten. Ik wil de mensen graag van het absurde idee van maakbaarheid afhelpen.

“Stel jij wordt opgewonden van vuile sokken, terwijl je een heel nette dame bent. Dan hoort dat ook bij jou. De aanvaarding van je fantasie is vrijheid: mógen zijn. Als je vrij bent, kun je veel beter vrijen. Daarom heet het ook vrijen: allebei mogen zijn wie je bent.”

Waarover fantaseren we?

Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar de erotische fantasie. Seksuologen concentreren zich van oudsher liever op meetbare, fysieke processen. Schrijfster Nancy Friday wakkerde de wetenschappelijke interesse wel aan met haar baanbrekende boeken ‘Diepe gronden’ (1973), over de fantasieën van vrouwen, en ‘Mannen en liefde’ (1980).  Met hun boek ‘Yes, please!’ wilden Lucas de Man en Mariëlle de Goede een moderne ‘Friday’ maken.

Ze verdeelden de erotische fantasieën van ruim driehonderd geïnterviewden in negen categorieën, waaronder: macht, controle en ruwe seks; nieuwigheid, avontuur en afwisseling; taboes en verboden seks; partners delen en romantiek en passie. 

Leidend principe bij de indeling was de vraag: wat precies windt iemand op in deze fantasie? Is het de plek, een beeld, een geur of sensatie? Daarbij maakten de auteurs alleen onderscheid tussen mannen en vrouwen, en hetero’s en homo’s als ze op dit punt echt van elkaar verschillen – en dat is niet zo vaak.

Veruit de populairste fantasie bij mannen én vrouwen is seks met meerdere mensen tegelijkertijd. Het trio is volgens de auteurs ‘de heilige graal van de seksuele fantasie’ en staat ook op de ‘seksuele bucketlist’. Overigens is het lang niet altijd zo dat mensen hun fantasieën ook verwezenlijkt willen zien. Vaker zijn het symbolische verlangens: wie fantaseert over ‘vastgebonden worden’ wil misschien loslaten, even bevrijd zijn van verantwoordelijkheden.

Inspiratie voor de trio-fantasie deden veel geïnterviewden op in pornovideo’s. In hoeverre online porno de seksuele binnenwereld verder beïnvloedt, is nog de vraag; daar is weinig onderzoek naar gedaan. Maar volgens De Man en De Goede zijn populaire pornocategorieën “niet per se een weerspiegeling van wat onze verbeelding het opwindendst vindt.”

Fantasieën hangen wel samen met leeftijd en levensfase: jonge, nog niet zo ervaren mensen fantaseren vaker over ‘vanilleseks’ (‘normale’ seks), oudere mensen ontwikkelen meer specifieke voorkeuren. Boven de zestig zeggen veel mensen minder te fantaseren, mogelijk omdat seks geen prioriteit meer heeft of omdat ze op dat terrein al veel hebben meegemaakt. 

Opmerkelijk is dat 25 procent van de geïnterviewden zich schaamt voor de eigen fantasie. Bijvoorbeeld omdat die politiek incorrect is, of niet over de eigen partner gaat, of indruist tegen de eigen (geëmancipeerde) normen.

Het is niet handig om altijd alles met je partner te delen, zegt De Man. “Als je fantaseert over de buurvrouw, hoef je dat niet per se te vertellen aan je vriendin. Waar het om gaat, is de reflectie, de zelfkennis: waarom fantaseer ik dit, wat wil ik echt, welk verlangen zit eronder?

“Voor mij is seksualiteit een constante zoektocht. Ik vind vrijen superleuk. Soms is het lekker wakker worden, soms is het porno, soms vrij je om een ruzie bij te leggen. En soms denk je: dit kan alleen maar als je elkaar vertrouwt. Als je jezelf niet afschermt, maar aan de ander durft te laten zien.”

Dat vertrouwen en die openheid wenst De Man ook anderen toe – vandaar dat hij zijn boek en project de ‘sekspositieve’ titel ‘Yes, please!’ gaf. Zou de huidige coronacrisis, die mensen aan huis kluistert, de erotiek stimuleren? De Man sluit het niet uit: “Bij sommige koppels wel. Die hebben nu meer tijd om te praten en te zoeken.”

‘Yes, please! Een zoektocht naar erotische fantasieën in Nederland en Vlaanderen’ van Lucas De Man & Mariëlle de Goede. A.W. Bruna; €20,99.

Lees ook:

Mannen mogen niet zichzelf zijn

De èchte man, bestaat die? Is hij stoer of zacht, spraakzaam of introvert, betrokken of egoïstisch, metro of macho? Theatermaker Lucas De Man doet zijn achternaam eer aan en onderzoekt de veelzijdigheid van ‘de man’ in zijn nieuwe voorstelling.

Lize Korpershoeks ‘seks is stuk’? Vaak is het gewoon: vooruit met de geit

Column van Renate van der Bas

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden