Filmrecensie

Van trotse danser tot doffe collaborateur

Ramzan Ahmadov en zijn Tsjetsjeense dansgroep. Beeld x

Daymohk, het land van de voorouders
Regie: Mascha Novikova
Met Ramzan Ahmadov
★★★★☆

Ergens in de jaren negentig reisde de Russische filmmaakster Mascha ­Novikova naar Tsjetsjenië. Ze voelde zich schuldig over de ravage die Rusland daar aanrichtte en had behoefte aan contact met de mensen. Zo kwam ze een tijdje te wonen bij het gezin van de Tsjetsjeense sterdanser Ramzan Ahmadov. Ze had een camera bij zich en filmde.

Pakweg twintig jaar later ging ze terug. Want wat bleek? Ramzans dochter Aminat is inmiddels door de autocratische en pro-Russische president Kadyrov tot zijn derde echtgenote verkozen (en zeg dan maar eens ‘nee’). Ook heeft Kadyrov Ramzans vermaarde jeugddansgroep Daymohk onder zijn hoede genomen. Maar waar Ramzan die groep ooit begon om de schoonheid van de Tsjetsjeense cultuur internationaal uit te dragen, gebruikt Kadyrov de dansers puur voor nationalistisch vlagvertoon. 

Dure auto's

Voor de buitenwacht lijkt het alsof de zorgen voor Ramzans familie de wereld uit zijn: ze rijden in dure auto’s en wonen in grote huizen en Ahmadov werd vice-minister van cultuur. Maar ze hebben behalve hun vrijheid ook nog iets anders moeten inleveren. Tsjetsjenië vecht al honderden jaren voor onafhankelijkheid van buitenlandse overheersers en voor Ramzan is de pro-Russische houding van Kadyrov een verschrikking.

Het knappe van deze documentaire is dat die kritiek vanwege potentiële represailles nergens hardop ­genoemd kan worden, maar dat je die overal voelt. Net als de angst voor de lange arm van het regime. Luister tussen de regels en kijk ­tussen de beelden: daar schuilen de weerzin en het ongenoegen.

Slimme beelden

Ramzans liefde voor de dans en het licht in zijn ogen in die oude ­opnamen uit de jaren negentig zijn veranderd in berusting en een doffe blik. Hij ziet zichzelf als een collaborateur. De Tsjetsjenen hebben altijd dapper ­gevochten tegen de vijand van buiten, zegt de voice-over, maar hoe vecht je tegen de vijand in ­jezelf?

De dreiging die uitgaat van het regime laat de documentaire slim zien via televisiebeelden van de talloze toespraken en optredens van de president. Voortdurend worden de eer en de trots van de natie bezongen, dansen de jongens als adelaren en de meisjes als zwanen en wordt alles wat afwijkt van het officiële loflied verketterd. Eer en trots betekenden hier ooit iets, zegt de voice-over weer, maar die woorden hebben alle betekenis verloren. Reusachtige portretten van Kadyrov hangen op talloze plekken in de hoofdstad naast reusachtige portretten van Poetin. Voor de Tsjetsjenen die nog wel echte trots voelen, moet dat ­onverteerbaar zijn.

En zo creëert de film een portret van een verscheurd volk, een tragiek die belichaamd wordt door de danser Ramzan Ahmadov.

Filmrecensies

Elke week worden de nieuwste films besproken door onze recensenten. U leest de recensies hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden