null

BoekrecensieGeschiedenis

Van schipper tot ketelbinkie: de dromen van de Rooswijk-bemanning eindigden in het koude water

Deze beeldend geschreven geschiedenis van het scheepswrak de Rooswijk enerveert van begin tot eind.

Ten noordoosten van Dover, negen kilometer uit de kust, liggen de Goodwin Sands. Deze verraderlijke zandbankenstrook werd lang The ship killer genoemd. Tweeduizend schepen zijn er met man en muis vergaan. In de ijskoude, stormachtige nacht van 9 op 10 januari 1740 was het de beurt aan VOC-schip de Rooswijk.

Het scheepswrak werd een jaar of twintig geleden ontdekt, al is nauwelijks sprake van een wrak: de resten van de Rooswijk liggen over pakweg 250 meter verspreid. Dat maakt de overblijfselen niet minder bijzonder: het schip was amper een dag voordat het ten onder ging begonnen aan zijn reis naar de Oost. Tot in de kleinste kajuit zat het volgeladen met voedsel, handelsgoederen én smokkelwaar. Daar, onderwater, kon je bijna letterlijk de achttiende eeuw induiken.

En dus begon in 2017 een team, geleid door maritiem archeoloog Martijn Manders, met een onderzoek naar de restanten van het ruim veertig meter lange schip. Samen met schrijfster en archeoloog Laura van der Haar schreef hij Rooswijk 1740, waarin ze laten zien wat er komt kijken bij het in kaart brengen van een scheepskerkhof op 26 meter diepte.

Rondwaren in koude, grauwe soep

Dat klinkt misschien gortdroog, maar schijn bedriegt. Tijdens het lezen zit je bijna zelf in de kooi die te water wordt gelaten en langzaam naar de zeebodem afzakt. ‘Het enige wat ik in die muur van zwart water mijn hoofdlamp zie passeren zijn kleine vlokken, wolken zand en stukjes wier. De stroming duwt tegen mij aan en tegelijk word ik steeds verder naar voren getrokken, richting de kooi.’

Na een halfuur rondwaren in die koude, grauwe soep, met slechts een halve meter zicht, zijn Manders en zijn duikers uitgewoond. Dat komt ook door de Martini-regel, legt hij uit: elke tien meter onder het wateroppervlak heeft hetzelfde effect als het drinken van een Martini. ‘Op de diepte van de Rooswijk hebben we omgerekend drie glazen Martini achterovergeslagen. We zijn dus een beetje aangeschoten. […] Een ongeluk onder water zit in een klein hoekje, zeker als je dronken bent.’

Manders en Van der Haar wisselen de onderwateravonturen af met de geromantiseerde levensverhalen van enkele van de 237 opvarenden. Zo is daar Thomas Huijdekoper. Er zijn wat kale feiten over hem bekend (in 1721 geboren in het Friese terpdorp Ferwerd, naar Amsterdam verhuisd, als jongmatroos aangemonsterd op de Rooswijk), maar zijn ervaringen bij de VOC zijn door de auteurs ingekleurd. We zien hem door de straten schooieren, de geuren opsnuivend van de Jordaan, mijmerend over hoe dat zal zijn, werken op zo’n reusachtige driemaster.

De geneesheer verkneukelt zich op het afzetten van ledematen

Van zulke faction moet je houden. En ja, hier zit wat scepsis. Dat ligt zeker aan scènes als wanneer Thomas in de kroeg aan de praat raakt met de chirurgijn van de Rooswijk en een collega-matroos die zijn vriend wordt. De geneesheer verkneukelt zich alvast op het afzetten van verbrijzelde ledematen tijdens de vaart en laat de jongemannen bibberend achter. Zou het allemaal?

Maar eerlijk is eerlijk, het beeldend geschreven Rooswijk 1740 enerveert van begin tot eind. Gedetailleerd komt aan bod op welke manier de bemanning werd gerekruteerd, hoe de matrozen in de weken voor vertrek hun dagen invulden, wat er aan boord aan ongenode gasten rondkroop, trippelde, beet en prikte, en hoe alle opvarenden – tot aan schipper, predikant en ketelbinkie toe – stiekem smokkelzilvergeld meenamen, waarmee ze in Azië schathemeltjerijk zouden worden.

Helaas, rijk werden alleen de paalwormen, die zich daar op de Goodwin Sands nog altijd tegoed doen aan wat ooit de trots van de VOC was.

null Beeld

Martijn Manders & Laura van der Haar
Rooswijk 1740. Een scheepswrak, zijn bemanning en het leven in de 18de eeuw
Balans; 335 blz. € 23,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden