De beste van 2021Films

Van Justin Bieber tot The Beatles, 2021 was een filmjaar vol muziek

null Beeld Mart Veldhuis
Beeld Mart Veldhuis

Billie Eilish, Billie Holiday en The Beatles, in 2021 kreeg iedereen zijn eigen muziekfilm. En er zitten parels tussen.

Belinda van de Graaf

Groot nieuws afgelopen zomer, toen Summer of Soul de bioscoop bereikte. De muziekdocumentaire verhaalde van een spetterend muziekfestijn dat plaatsvond in de zomer van 1969, maar dat compleet van de radar verdween.

Vijftig jaar lag het filmmateriaal in een kelder te verstoffen, totdat Questlove van hiphopformatie The Roots het onder ogen kreeg. Hij wist niet wat hij zag, noch wat hij hoorde: de grootste Afro-Amerikaanse artiesten traden op in een park in Harlem, hartje New York. Een 19-jarige Stevie Wonder die een fantastische show weggaf. Ook van de partij: B.B. King, Nina Simone, Mahalia Jackson en funkband Sly & The Family Stone.

Het Harlem Cultural Festival trok zo’n 300.000 overwegend zwarte bezoekers. Maar het was een ander muziekfestival dat diezelfde zomer plaatsvond, zo’n 150 kilometer verderop, dat alle aandacht kreeg: Woodstock met z’n overwegend witte artiesten en festivalgangers. Summer of Soul bleek niet zomaar een sterk staaltje schatgraverij, de documentaire vertelde ook over het weggedrukte zwarte verhaal.

Ondergedompeld in de wereld van de Fab Four

In de explosie aan muziekdocumentaires, en alle afgeleiden daarvan, die we dit jaar te zien kregen, diende zich onlangs ook een andere fantastische film aan: The Beatles: Get Back. Ook deze documentaire werd gebaseerd op film- en geluidsopnamen die na een halve eeuw uit een kluis kwamen. Peter Jackson ontdekte dat het materiaal een veel inspirerender en veelzijdiger beeld herbergde van The Beatles en hun Get Back-sessies in januari 1969 dan lang werd gedacht.

In het geval van de Summer of Soul-concerten gaat het om een vergeten stuk geschiedenis. Wat betreft de Get Back-sessies is sprake van een ander perspectief op The Beatles-historie. Ja, er waren conflicten tussen de bandleden maar we zien ook camaraderie en vooral een stel geweldige muzikanten van heel dichtbij aan het werk.

De film is zo intiem dat het aanvoelt als een magische onderdompeling in de wereld van de Fab Four. Het gevoel hebben fysiek aanwezig te zijn in een niet-fysieke wereld. Het is ook de kracht van een derde belangwekkende documentaire dit jaar: The Velvet Underground van de Amerikaanse regisseur Todd Haynes.

Dat de roemruchte rockers van The Velvet Underground, onder wie Lou Reed en John Cale, pas na een halve eeuw een eerste echte documentaire kregen, heeft alles te maken met het gebrek aan traditionele concertopnamen. In plaats daarvan moesten de archieven van manager Andy Warhol worden uitgeplozen en van New Yorkse avant-gardefilmers als Jonas Mekas. Omdat het beeld en geluid van toen centraal staat, heb je het gevoel meegezogen te worden in het culturele leven van New York in de jaren zestig.

Dampende concertzaal

En natuurlijk, promofilms van popsterren vermomd als documentaires deden ook de ronde. Zoals Justin Bieber: One World, een reeks gladgestreken concertopnames ‘opgeleukt’ met Instagramkiekjes, Er waren muziekfilms in alle soorten en maten, fictief en documentair, en van Billie Holiday tot Billie Eilish: iedereen z’n eigen film. Maar wat de motieven van al die makers ook mogen zijn (historisch, nostalgisch, maatschappelijk of puur promotioneel) het zijn gerenommeerde regisseurs, verhalenvertellers als Peter Jackson, die zich bewust zijn van de kracht van de zalige onderdompeling (en misschien ook wel heilzame vergetelheid) en daarmee grote hoogten bereiken.

Zo maakte Spike Lee met David Byrne’s American Utopia een belachelijk goede concertfilm. Een grote hypnotiserende muziekshow, zo gefilmd dat je je in die dampende concertzaal waande. En is het toeval dat Brett Morgen, regisseur van de aangekondigde film over David Bowie, van de erven Bowie de beschikking kreeg over duizenden uren overgeleverd filmmateriaal? Er is verder nog niet veel bekend over het Bowie-project, wél dat het een een ‘immersieve cinematografische ervaring’ moet worden, ofwel: een totale filmische onderdompeling. Mooie voorbeelden genoeg dit jaar.

De vijf beste films volgens filmrecensent Ronald Rovers:

Petite maman

Twee meisjes ontmoeten elkaar in het bos, voor even allebei zeven. De een is de moeder van de ander, waardoor de dochter, wanneer ze terug wandelen naar hun eigen tijd, iets meer van haar moeder als verdrietige volwassene zal begrijpen. Klein van opzet, groot van emotie.

Titane

Een wervelwind van een film over een getormenteerde vrouw die als jong meisje een titanen plaat in haar hoofd kreeg en nu als volwassene tekeer gaat tegen de samenleving. Ze ontmoet Vincent, een man op zoek naar zijn verdwenen zoon. Waanzin, vervoering, een botsing en een samengaan van getergde geesten.

Pig

Een film die meesterlijk speelt met genreregels en verwachtingen. Elk moment in de film voelt even belachelijk als oprecht en emotioneel overtuigend. Het begint met Nicolas Cage die als een vervuilde kluizenaar in de bossen rond Portland woont. Tot zijn truffelvarken wordt gestolen. Een film met steeds weer kleine verrassingen.

Small Axe: Lovers Rock

Onderdeel van het omnibusproject Small Axe. Een huisfeest, een avond en een nacht in de jaren tachtig in West-Londen, waar dialogen gaandeweg uit de film verdwijnen en de muziek het overneemt en armen verstrengeld raken en lichamen dansen en alles opgaat in sfeer en samenzijn.

The Green Knight

David Lowery’s volstrekt eigenzinnige film die hij baseerde op het veertiende-eeuwse gedicht over Sir Gawain, koning Arthurs koppige neef, die bluft dat hij een mythische vijand kan verslaan. Een koppige film die z’n eigen pad kiest en z’n publiek op de proef durft te stellen.

De vijf beste films volgens filmrecensent Remke de Lange:

Gunda

Dierenvrienden en vegetariërs zagen zich dit jaar meermaals bevestigd: dieren zijn meer dan knuffel of vlees. Filmpersonages bijvoorbeeld. De koe werd op waarde geschat (Cow, Vedette, First Cow), het varken kreeg welverdiend respect. Vormt in Pig een bemind truffelvarken de start van een raadselachtige tocht, de documentaire Gunda van Victor Kossakovsky trekt je ongeëvenaard mooi de wereld van een varken zelf in. Gunda zoogt, streng en geduldig, twaalf biggetjes totdat… tja, de mens ingrijpt.

Un monde

Kleine meisjes staan niet vaak centraal in films, met Petite maman en Un monde worden we des te fantastischer op sleeptouw genomen in de wereld van grietjes met serieuze hobbels op hun levenspad. De Belgische, ogenschijnlijk simpele Un monde van Laura Wandel biedt je op kinderooghoogte een kijkje in de dynamiek van pesten op het schoolplein. Sober en consequent van stijl, ontzagwekkend van gewicht.

Druk

Een lofzang op de vrolijke drinker, een kritische noot over drankmisbruik? Regisseur Thomas Vinterberg laveert tussen uitersten in een intelligent, afgewogen drama over vier mannen die een alcoholexperiment aangaan. Lamzakken veranderen in energieke types: weinig filmmakers zouden zo stellig wegblijven bij slapstick om rond een delicaat onderwerp zo’n levenslustige film af te leveren.

If Anything Happens I Love You

Rouw zet chaotische, moeilijk te bevatten gevoelens in gang. Misschien leent animatie zich daarom zo goed voor de verbeelding ervan. Slechts twaalf minuten zijn er nodig om woordeloos en in bedeesde tinten een verhaaltje te vertellen dat diep ontroerend én troostrijk is. Deze conversatiestarter van Will McCormack en Michael Govier werd terecht met een Oscar bekroond.

I don’t wanna dance

Een claustrofobisch portret van een vijftienjarige die probeert een relatie op te bouwen met zijn aanhankelijke, onberekenbare moeder. In deze Nederlandse semidocumentaire speelt Yvendo van Praag in feite zichzelf en dat is confronterend en ontwapenend tegelijk. Een gevoelige film én misschien wel de springplank voor een jong mediageniek talent.

De vijf beste films volgens filmrecensent Belinda van de Graaf:

The Beatles: Get Back

Peter Jackson is een tovenaar met beeld en geluid. Zijn Beatles-documentaire betekent in een tijdmachine stappen naar januari 1969 en acht uur lang rondhangen met een stel geniale muzikanten. Van heel dichtbij maak je het creatieve proces mee, en heb je het gevoel getuige te zijn van een cruciaal moment in de muziekgeschiedenis. Het beste medicijn tegen winterblues, lockdown en ander malheur. (Disney+)

Herr Bachmann und seine Klasse

Monumentaal, drieënhalf uur durend portret van een inspirerende leraar en zijn veelkleurige schoolklas, vastgelegd door de Duitse regisseuse Maria Speth. Bachmann is een onderwijzer die met geduld en humor leert hoe je het leven met elkaar leeft. De sterkeren steunen de zwakkeren, en met elkaar muziek maken is minstens zo belangrijk als de stelling van Pythagoras.

Minari

De Amerikaans-Koreaanse regisseur Lee Isaac Chung blikt in een tragikomische vertelling terug op zijn kindertijd, toen zijn ouders een stuk grasland kochten in Arkansas en als immigranten alle zeilen moesten bijzetten. Het is een meesterzet om de gebeurtenissen vooral te laten zien door de ogen van de 7-jarige David, een jochie met een heerlijk droogkomisch talent.

A Sun

Dit verrassende drama van de Taiwanese regisseur Chung Mong Hong kan rustig een nieuw hoogtepunt in de Aziatische cinema worden genoemd. In de film, die drijft op een wonderlijke familiedynamiek, is niets wat het op het eerste gezicht lijkt. Het vierkoppige gezin schakelt onverstoorbaar tussen lach en traan en familie- en misdaadkroniek. (Netflix)

Gunda

De Russische regisseur en meesterverteller Victor Kossakovsky vond op het Noorse platteland zijn prachtige hoofdrolspeelster: Gunda, een enorme zeug die we volgen tijdens het grootbrengen van twaalf biggetjes. Evenals de Engelse regisseuse Andrea Arnold die zich in Cow (volgend jaar in de bioscoop) ontfermt over het tragische leven van een melkkoe, komt Kossakovsky uit op een monumentaal portret van een doodgewoon boerderijdier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden