Familietheater

Van je familie moet je het maar hebben; zeven theaterproducties voor het hele gezin

Mattias Van de Vijver en Sofie Porro (eerste en tweede van links) als Hamlet en Ophelia. Beeld Sanne Peper

Opvallend veel voorstellingen gaan over familie. Die kán saamhorig en gezellig zijn, maar ook een mijnenveld. Pubers knokken met stiefouders, ooms en tantes gedragen zich wonderlijk. Vaak zijn de kinderen het meest volwassen. Trouw tipt zeven theaterproducties voor het hele gezin.

1. ‘Hamlet de familievøørstelling’ - Hamlet? Die is zeker weer stoned

De beroemde familie van puberprins Hamlet lijkt op een modern samengesteld gezin. In de tragikomedie van Theater Rotterdam botsen pubers met hun ouders en stiefouders, rond een surfstrand.

Als de Deense prins Hamlet aan zijn vrienden vertelt dat hij de geest van zijn vader heeft gezien, geloven ze hem niet. Hij heeft zeker weer zitten blowen in de torenkamer, denken ze. Bij Theater Rotterdam zijn de hoofdpersonen in Shakespeares beroemdste stuk een groepje pubers. Ze hangen rond op een surfstrand en liggen in de clinch met hun ouders en stiefouders.

In de regie van Pieter Kramer, met teksten van Don Duyns en liedteksten van Alex Klaasen verandert de klassieker in de uitbundige tragikomedie ‘Hamlet de familievøørstelling’. De hoofdpersoon maakt heel wat familie-ellende mee. Van een vrolijke surfboy verandert hij in een sombere jongen met woedeuitbarstingen. 

De verhouding tussen Hamlet en zijn aan-uit-vriendin Ophelia staat centraal, vertellen acteurs Mattias Van de Vijver en Sofie Porro in de foyer van de Rotterdamse Schouwburg. Porro woont als Ophelia met haar vader en broertje in Kasteel Elsinor van Hamlets familie, vlakbij het surfstrand. “We spelen Hamlet en Ophelia als pubers van nu, met een eigen willetje en veel idealen over de wereld”, zegt ze. Van de Vijver: “Hamlet heeft een spuughekel aan zijn stiefvader en het pleasende gedrag van zijn moeder.”

Zijn stiefvader is dan ook de oom die zijn vader Hamlet senior heeft vermoord, maar daar komt hij pas later in het stuk achter. “Bij onze ouders schieten we in de kinderrol”, zegt Porro. “Dan zitten we te stieren en te zeuren. Maar in de relatie met Ophelia is Hamlet volwassen.” Van de Vijver valt haar bij, lachend: “Ja, wij zijn de méést volwassen mensen van het stuk! Ik zie een mooie parallel met deze tijd. Wij spelen jonge mensen in een samengesteld gezin, die een rol innemen die voor hun leeftijd nog niet aan de orde zou moeten zijn. Je wordt te snel volwassen als je een ouder verliest.”

De lijn van Shakespeares verhaal is in de tekst van Don Duyns overeind gebleven. Van de Vijver: “Hamlet ondervindt steeds heviger problemen. De geest van zijn vader vertelt hem: ‘Je moet mij wreken!’ Maar moet ik dood met dood vergelden? Aan de andere kant, als ik het niét doe, help ik mijn vader niet en ben ik geen man. Moet ik het lot in eigen hand nemen of niet?”

Hamlet raakt totaal in de war, maar niemand neemt hem serieus. “De geest van zijn vader? Welnee, zeggen de mensen om hem heen, hij is weer eens stoned! Hij zakt in iedere scène naar een nieuw dieptepunt waarin hij daadkrachtig probeert op te treden, maar de omstandigheden halen hem in.” De treurigste scène is wanneer hij Ophelia kwijtraakt. “Dat raakt mij het diepst, dan lijkt alles verloren.”

Hamlet is Shakespeares meest duistere stuk, vinden de twee, maar regisseur Kramer neemt daar een loopje mee. “Het duo Pierlala en Ger Geraamte trapt de show af en vindt het heel saai op het toneel, want niemand gaat de pijp uit!” Sterft Hamlet aan het slot, net zoals bij Shakespeare? “Te sterven of niet te sterven. Dat is de vraag”, zegt Van de Vijver met een verwijzing naar de beroemdste zin in het stuk, ‘to be or not te be; that’s the question’.

Voor de twee hoofdrolspelers is het tijd om zich te verkleden voor de repetitie. In de grote zaal van de schouwburg controleert regisseur Kramer samen met de technici de lichtstanden. Tegen de achtergrond van een rotsachtig strand en hoog opspattende golven staat de grafzerk van Hamlets vader. Ja, zelfs het opschrift ‘Hamlet sr.’ is helder uitgelicht. Pal daarnaast het bord van Surfclub Elsinor.

In een scène waarin de vrienden samen surfen, vraagt één van hen: “Hé Hamlet, Hamlet! Prinsje van Denemarken! Zie je die golf! Zie je die vette schuimkop!” Hamlet, in zijn semi-Shakesperiaanse kostuum, antwoordt droog: “Ja, Laertes, broer van Ophelia, die zie ik!” Dan daagt Laertes hem uit: “Wedden dat je daar niet op durft te surfen!” Maar voor Hamlet gaat geen zee te hoog.

Hamlet de familievøørstelling, vanaf 8 jaar, is te zien vanaf 19 december 2018. www.theaterrotterdam.nl/hamlet

2. 'Hallo familie’ - Ineens verandert oom in een huilend konijn

In ‘Hallo familie’ zijn alleen de oma en haar kleinkind normaal. De ouders, ooms en tantes gaan zich steeds vreemder gedragen. Regisseur Moniek Merkcx liet zich door haar eigen grote familie inspireren.

In het huistheater van MAAS theater en dans kijken jongeren naar de voorstelling ‘Hallo familie’. Op het podium staat een alledaagse keuken met een oma die op haar kleinkind past, vader en moeder zijn naar een feest. Het blonde meisje, een zevenjarige actrice, poetst haar tanden en kruipt in het bed dat aan de rand van het podium staat. Maar de nacht is lang en slapen lukt niet. Haar knuffelkonijn komt in zijn geruite pyjama tot leven, uit de keukenkastjes kruipen lange armen tevoorschijn en de familieleden veranderen in bizarre wezens. Het muzikale beeldverhaal eindigt in een uitbundig familiefeest.

Na het applaus loopt regisseur Moniek Merkx naar voren. Ze vraagt aan de jongeren in de zaal om met korte steekwoorden te reageren. “Zeg het eerste woord dat in je opkomt.” Ze roepen ‘speels’, ‘familie’, ‘fantasie’, ‘gave dans!’ Ook zien ze overeenkomsten met dansclips op YouTube en de tv-­serie ‘LazyTown.’

Merkx is blij dat de jongeren zich in de voorstelling herkennen, vertelt ze na afloop. “Ik wilde een beeldverhaal maken met universele, sprookjesachtige figuren, waar iedere leeftijd zo zijn eigen associaties bij heeft.” Zichtbaar opgelucht: “Maar ja, je weet natuurlijk niet zeker of dat ook zo werkt.”

‘Hallo familie’ laat de verhoudingen binnen een extended family zien, tussen ouders, kinderen, grootouders, een oom of bevriende buurvrouw. Omdat we ze zien door de ogen van een klein meisje, gaan we makkelijk mee in de fantasiebeelden, vertelt Merkx. “Zo herinner ik het me als kind. Je hoort de volwassenen praten en ziet ze bezig, maar je begrijpt het vaak niet. Dat werkt op je fantasie, op een sprookjesachtige manier. De een verandert in de voorstelling in een huilend konijn, de ander in een woesteling op reuzevoeten of een glittervrouw met enorme lippen. De spelers, één danser en verder mimeacteurs, werken heel fysiek. Ze zetten een uitvergroting van bepaalde karaktertrekken neer.”

Stijlen uit allerlei tijden lopen in de voorstelling door elkaar heen. Beeld Kamerich & Budwilowitz/Eyes2

Het kind en de oma zijn de enige ‘normale mensen’ op het podium. “De ouders, ooms en tantes worden steeds vreemder, wonderlijker, carnavalesker. Mijn eigen grote familie was daarbij een bron van inspiratie”, zegt Merkx lachend. “Ze hebben me gevormd, soms tegen wil en dank. Ik ontdek nog steeds automatische reacties, die dan bijvoorbeeld een letterlijke imitatie van mijn moeder zijn. Ja, die mensen zitten tot op celniveau binnenin je.”

Ze vervolgt: “We zijn volwassen en serieus, maar soms nog steeds een stampvoetende kleuter. Iedereen heeft in zijn temperament nog iets behouden van het kind dat hij vroeger was. Zo hebben we ook geïmproviseerd tijdens de repetities. Vanuit de vraag: ‘Hoe was jij vroeger? Stoer en brutaal of juist een ondergeschoven kind?’ Sommige personages dragen maskers en veranderen van gezicht en er is ook een driekoppig gemaskerd monster.

“In een familie heb je vaak een vaste rol, waar je haast niet meer onderuit komt. Met een masker kun je van identiteit wisselen. Het laat zien dat er in een familie meer bewegingsvrijheid is dan je denkt.”

Stijlen uit allerlei tijden lopen in de voorstelling door elkaar heen. “Joop van Brakel heeft muziek gecomponeerd waarin je house én klassiek herkent. Ook de choreografie citeert dansstijlen van vroeger tot nu. Dat is voor mij de essentie van een familievoorstelling: dat kinderen, ouders én grootouders zich erin herkennen.”

De rollen van de oma en het kind worden gespeeld door échte oma’s en kinderen van die leeftijden, die bijna iedere voorstelling wisselen. Soms is het kind wat ouder, of een jongen in plaats van een meisje. “Het is grappig hoe de voorstelling dan van betekenis verandert. Als publiek kijk je mee door de ogen van het kind.” En na afloop kijk je nooit meer hetzelfde naar de familie thuis.

‘Hallo familie’, vanaf 8 jaar, is te zien vanaf 19 december 2018. maastd.nl/hallofamilie

3. De familie van Niele breekt de tent af

In ‘De familie van Nielie breekt de tent af’ woont een splinternieuw gezin onder één dak. Samen met de hond, een varkentje, oma en de huisfilosoof. Simon van der Geest schreef het tweede deel van de serie ‘De familie van Nielie’ die het samengestelde gezin op de voet volgt. Jaarlijks, rond kerst, brengt theatergroep Kwatta een nieuw avontuur uit. Artistiek leidster Josee Hussaarts: ‘Het is iets waar veel ouders, stiefouders en hun kinderen mee worstelen. Het smeden van een nieuw gezin en hoe leuk, maar ook hoe enorm ingewikkeld dat kan zijn.’ www.kwatta.info

Beeld Jeanette Vos001

4. Zwanenmeer

De familieopera ‘Zwanenmeer’ is gebaseerd op het beroemde ballet van Pjotr Tsjaikovski en het sprookje ‘De wilde zwanen’ van Hans Christian Andersen. De koning is op zoek naar een bijzondere vrouw om mee te trouwen en organiseert een groot bal. Elize en Azalea trekken lootjes wie mag dansen en wie thuisblijft om op de zeven zusjes te passen. Tijdens het bal tovert de heks de meisjes om in zwanen. Holland Opera mengt jazzy klanken door de klassieke compositie, met live muziek op harp, klarinet, viool en cello. www.hollandopera.nl

Een scène in de productie ‘Maquette’ Beeld Carlo ter Ellen DTCT

5. Maquette

In ‘Maquette’ van theatergezelschap Beumer & Drost zien we een miniatuurwoning vol bewoners die zijn gekrompen tot tien centimeter. Het huisje staat in de huiskamer van een extreem milieubewust echtpaar, Eduard en Willemijn. Ze werken aan een verkleiningsprogramma, want kleine mensen eten minder, verbruiken minder zuurstof én produceren minder afval. Idealistisch toch? Totdat hun ware drijfveren boven tafel komen. “Heel spannend is het samenspel tussen het grote echtpaar en de gefilmde, verkleinde wereld”, belooft de regisseur, Michael Helmerhorst. www.beumerendrost.nl

Gewoon Held van Het Laagland. Beeld Joost Milde

6. Gewoon held

Een superheld is sterk, stoer én supersnel. Altijd op het juiste moment op de juiste plaats. Hij redt de wereld en toch zit zijn haar altijd goed. In ‘Gewoon held’ van Het Laagland zijn vier superhelden klaar met die torenhoge verwachtingen. Ze gooien heldenkostuums uit en schudden de megakrachten van zich af. Ze willen alleen nog maar gewóón zijn. Het is toch niet vol te houden om in alles de beste te zijn? Hoe ze de lat weer omlaag krijgen, is een zoektocht voor iedereen die gebukt gaat onder te veel prestatie­dwang. www.hetlaagland.nl

7. Alone@Home

In ‘Alone@Home’ zijn twee kinderen alleen thuis wanneer stuntelige criminelen hun huis proberen binnen te dringen. Lukt het ze de boeven te slim af te zijn met hun valstrikken en boobytraps? Een geluidsdecor met huis-, tuin- en keukengerei verhoogt de spanning in deze familiethriller, ondersteund door live muziek. De voorstelling van Bos Theaterproducties is een knipoog naar de film ‘Home Alone’ uit 1990. Het verhaal gaat ook over pesten en hoe ieder kind zijn eigen gevecht met onzekerheid levert. www.bostheaterproducties.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden