null Beeld
Beeld

BoekrecensieHuwelijksklassieker

Van gelukzalige versmelting naar claustrofobische omstrengeling

De lockdown biedt een goede gelegenheid voor het (her)lezen van klassieke huwelijksromans. Deze week Jij zegt het van Connie Palmen uit 2015.

Het woelige huwelijk van Ted Hughes en Sylvia Plath eindigde tragisch toen Plath in 1963 stierf door eigen hand. ‘Ik beschouwde haar zelfmoord als een dood met een adressant,’ zegt Ted in Connie Palmens bekroonde roman Jij zegt het (2015). Maar Ted heeft niet de intentie om zichzelf vrij te pleiten. Nooit wilde hij vergeven worden, schreef hij een maand na Plaths dood aan haar moeder.

Het begint onstuimig. Tijdens hun eerste ontmoeting op 25 februari 1956 bijt Plath hem in zijn wang: ‘We omhelsden elkaar niet, we vielen elkaar aan’. Nog geen vier maanden na die gedenkwaardige ontmoeting trouwen ze in Londen. De liefde is verslindend, dierlijk en onbesuisd. Zonder haar aanwezigheid krijgt Ted weinig voor elkaar, is hij rusteloos en ongeconcentreerd: ‘De dagen zonder haar waren verspilde tijd’. Als Ted bij zijn ouders in Yorkshire verblijft en Sylvia in Cambridge is om te studeren, staat hij elke ochtend om acht uur aan het hek te wachten op de postbode die hem een brief van Sylvia komt bezorgen.

Versmolten

De verzwelgende liefde is een constante in het werk van Palmen en dus passen die ‘stugge man uit Yorkshire’ en die ‘geëxal­teerde vrouw’ uit Boston naadloos in haar ­oeu­vre, want ze waren versmolten. Ted beschouwt het als ‘een wonder zo een te zijn met iemand anders’. Tijdens hun huwelijksreis in Benidorm schrijft Plath – op zondag 22 juli 1956 – in haar dagboek: ‘Perfect ­mental and physical well-being. Each day we feel stronger, wider awake.’

‘De geschiedenis van het huwelijk van twee schrijvers vindt haar neerslag in hun teksten’, zegt Ted. Zijn kamer is een chaos van papieren, in haar kamer zijn de vol­geschreven blaadjes geordend. In Benidorm schrijven ze samen aan dezelfde grote tafel, haar kant netjes, zijn kant een bende. Plath schetste een stilleven van die tafel in haar dagboek op 17 augustus 1956: ‘Mr. and Mrs. Ted Hughes’ Writing Table’. Niet echt een ­feministische titel, maar wel een veelzeggende. Woedend is Sylvia als Teds zus Olwyn haar ‘snerend Mrs. Plath’ noemt. Ze is gekwetst, want Olwyn – de ‘Sister-bitch!’ – bedoelt met haar snauw: je hoort er niet bij. Teds omgeving keurt haar af, maar daarmee negeren ze zijn gevoelens en, misschien belangrijker, het feit dat ze één zijn: ‘Ze ver­gaten dat ik alles wat zij zag en voelde, onderging alsof ik het zelf zag en voelde’. De vertelstem van Ted is bewogen en beeldrijk; Jij zegt het is geschreven in fonkelende, slingerende zinnen.

Snakken naar adem

Ted is getuige van de geboorte van Sylvia’s ‘poëtische zelf’ en heeft haar gestimuleerd zoals zij hem heeft geholpen: ‘Vanaf de dag dat ik haar ontmoette, bevrijdde ze me van alles wat de stroom van mijn schrijven had geremd en waarvan ik niet eens kan zeggen wat het was’. In het jaar dat Plath debuteert met de bundel The Colossus and Other Poems (1960) wordt hun dochter Frieda geboren. Dertien maanden voor haar dood in 1963 bevalt Plath van hun zoon Nicolas. In de zomer van 1961 verhuizen ze naar Devon, maar volgens Ted was het eigenlijk al te laat: ‘Ik had nog niet in de gaten dat het ontweken leven niet alleen de smorende verlokkingen van Londen betrof, maar dat het ook het leven met haar was, dat ik langzamerhand, zonder het te merken, onder haar glazen stolp was beland, van mezelf vervreemd, snakkend naar adem’.

Misschien is dat wel de tragiek van dat beroemde huwelijk, de beweging van gelukzalige versmelting naar wat Ted omschrijft als een ‘claustrofobische omstrengeling’. Jij zegt het is een imposante weergave van deze dramatische ontwikkeling.

null Beeld
Beeld

Connie Palmen
Jij zegt het
Prometeus; 272 blz. € 12,99

Lees ook:

Getrouwd zijn is toch de beste manier om alleen te zijn.

De lockdown biedt een goede gelegenheid voor het (her)lezen van klassieke huwelijksromans. Deze week een memoir: de Iris-trilogie van John Bayley.

Lees ook:

Sylvia Plath-biograaf Heather Clark onthult nieuwe feiten: ‘Ze zou de tweede feministische golf omarmd hebben’

Bij het schrijven van Rode Komeet wist biografe Heather Clark nieuwe feiten boven water te halen over een vrouw die al vaak werd beschreven: dichteres Sylvia Plath. ‘Haar kennis van de Engelse literatuur intimideerde zelfs haar mededichters.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden