Review

Van Es geeft gestalte aan vervaging door alzheimer

Regie: Klara van Es. In 8 bioscopen.

Films over alzheimer worden bij voorkeur gemaakt vanuit het standpunt van de anderen, zoals twee jaar terug ’Away From Her’, de film van Sarah Polley naar een verhaal van Alice Munro. In die film kruip je in het hoofd van een man die zijn dementerende vrouw langzaam uit hun leven ziet verdwijnen tot het moment dat hij vanaf de sofa in de lobby van het verzorgingstehuis berustend toeziet hoe zij omarmd wordt door haar nieuwe vriend, een medepatiënt.

De documentaire ’Verdwaald in het geheugenpaleis’ volgt het parcours van Bernlefs ’Hersenschimmen’: het is een film over alzheimer vanuit het perspectief van de patiënt, met dat verschil dat documentairemaakster Klara van Es niet in het hoofd van de patiënten kruipt. Ze filmt hen en praat met hen, maar ze doet vooral iets niet. Ze praat niet met begeleiders en ook niet met familieleden.

Het gevolg is een mooie, terughoudende documentaire (jammer wel dat er af en toe niksige muziek onder zit) waarin je het vervagende geheugen waarneemt in een verloren blik, een wijkende mond, ogen die plotseling volschieten. Er is iets, maar wat is er? Klara van Es filmde een jaar lang in Iduna, een kleinschalige gemeenschap in Vlaanderen. Ze filmt de maaltijden, de geheugentoetsen van de begeleiders (’nu spel je kamer achterstevoren’), het samen zingen in de woonkamer. Ze praat met haar drie hoofdpersonen over foto’s van familieleden en vrienden die aan hun kamermuren hangen, maar niet altijd herkend worden.

De documentaire registreert hoe mensen hun individualiteit, hun contouren verliezen; hoe alleen het heden overblijft, en dat ook wat aarzelend. De krachtige Anita is nog helder. ’Ik ben afgeschreven’, constateert ze nuchter. Ze heeft een rijk leven geleid, maar nu genoeg aan puzzels, gesprekjes, liedjes. Af en toe een sigaretje. Het is die vernauwing van tijd en ruimte die van Es met deze film scherp op je overbrengt. De vervaging krijgt gestalte, letterlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden