Recensie

Van een zwarte kat naar een abstracte compositie bij Bart van der Leck in het Kröller-Müller

De expositie in het Kröller-Müller gaat over de relatie tussen kunstenaar Bart van der Leck (1876-1958) en zijn mecenas, Helene Kröller-Müller (1869-1939). Beeld x

De Mecenas en de 'verversbaas'.
Helene Kröller-Müller en Bart van der Leck
★★★★☆

Een expositie in het Kröller-Müller Museum toont het proces naar abstractie van Bart van der Leck. Een aanrader voor mensen die deze kunst niet snappen.

Als mensen niet meteen zien wat een schilderij voorstelt, haken ze al gauw af. Wat te vinden van een abstract schilderij met alleen maar lijnen, vormen en kleuren en zonder herkenbare beelden? Zelf bedenken waarover het zou kunnen gaan valt niet mee, als ook de titel geen aanwijzingen bevat.

Alleen daarom al is de tentoonstelling De Mecenas en de 'verversbaas' in Museum Kröller-Müller in Otterlo het bezoeken waard. De expositie gaat over de relatie tussen kunstenaar Bart van der Leck (1876-1958) en zijn mecenas, Helene Kröller-Müller (1869-1939). Op voorbeeldige wijze wordt in beeld gebracht hoe de kunst van Van der Leck in korte tijd steeds abstracter wordt en hoeveel moeite het zijn weldoenster op een gegeven moment kost om zijn werk nog te snappen.

Razendsnel ging de ontwikkeling van Van der Leck. In 1914 schilderde hij nog een zwarte kat met zulke 'doordringende ogen' dat Helene het schilderijtje soms weg moest zetten, 'om ook nog eens zonder haar onverbiddelijke gezelschap te zijn'. Twee jaar later maakte hij 'Compositie no 4', ook wel 'Mijntriptiek' genoemd, met alleen maar gekleurde lijnen. 

Mijnschacht

De middelste voorstelling van het drieluik had hij gebaseerd op de ingang van een mijnschacht; de twee zijpanelen op mijnwerkers. Helene begreep er zo weinig van dat ze Van der Leck vroeg naar de voorstudies, om zo zijn stappen richting abstractie te kunnen volgen. Steeds meer had hij weggelaten - in zijn eigen woorden 'vernietigd' - van het zichtbare onderwerp, tot er alleen nog lijnen overgebleven waren. Het totaal geabstraheerde object kon haar ondanks deze uitleg nog steeds niet boeien, schreef Helene, maar ze gaf toe dat ze zich ook kon vergissen. "En daarom moeten we het maar aan de toekomst overlaten."

Tekst loopt door onder de afbeelding

Bart van der Leck, De kat - The cat, 1914. Beeld x

Voor mensen die worstelen met abstracte kunst, moet het een geruststellende gedachte zijn dat zelfs Helene Kröller-Müller, die met haar vele aankopen zo belangrijk is geweest voor de moderne kunst in Nederland, er ook moeite mee had. Maar ze wilde zich er wel in verdiepen en bleef werk kopen van Van der Leck en ook van Piet Mondriaan, die zelfs nog een stap verder ging. Waar Van der Leck voor zijn abstracte composities altijd bleef uitgaan van de realiteit, liet Mondriaan de zichtbare werkelijkheid helemaal los.

Deze tentoonstelling is een mooie afsluiting van het eeuwfeest van De Stijl, de avant-gardebeweging die het begin van de moderne en abstracte kunst markeert. Op een passende locatie, want dankzij de aankopen van Helene Kröller-Müller is het museum in Otterlo met topwerken van onder meer Piet Mondriaan, Bart van der Leck, Theo van Doesburg en Gerrit Rietveld nu een van de schatkamers van De Stijl.

De Mecenas en de 'verversbaas'. Helene Kröller-Müller en Bart van der Leck, tot en met 2 april te zien in Museum Kröller-Müller in Otterlo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden