Review

Van brave Hendriken tot Hollandse bengels

Wie kent niet de uitdrukking 'een brave Hendrik' en heeft nooit 'Klein, klein kleutertje' gezongen? De meeste mensen zullen het niet weten, maar zowel Hendrik als de plukgrage kleuter stammen uit de negentiende eeuw, toen de Nederlandse kinderliteratuur uitgroeide tot een volwaardige tak van het literaire bedrijf.

Dat verzonken cultuurgoed is nu prachtig in kaart gebracht door de oud-hoogleraar 18de-eeuwse literatuur P.J. Buijnsters en de kunsthistorica Leontine Buijnsters-Smet. Hun liefde voor het kinderboek is af te leiden uit de schat aan details en de talloze fraaie illustraties in het boek, maar ook uit de diepgang en de humor waarmee de twee het onderwerp opvoeren. 'Lust en Leering' is bovendien makkelijk toegankelijk voor elke kinderboekenliefhebber, zowel door de vlotte stijl van de auteurs als door de thematische indeling die ze hanteren. Na een handzaam overzicht van de invloed van de Verlichting op opvoedingsidealen volgen besprekingen van verschillende genres: sprookjes, rijmpjes, avonturenromans et cetera. Ook de protestants-christelijke en katholieke jeugdliteratuur worden niet vergeten.

De hele ontwikkeling van de kinderliteratuur wordt daarbij hecht ingebed in de sociaal-culturele context. De Buijnsters besteden onder meer aandacht aan de opkomst van het Volksonderwijs, dat het huisonderwijs meer en meer verdrong, en zo de aanzet gaf tot een scheiding tussen kinder- en schoolboeken. Ook het disciplinerend aspect van kinderliteratuur komt ruimschoots aanbod. De lezer ziet langzaam het beeld verschuiven van de brave Hendriken en Maria's via Piet de Smeerpoets tot de Dik Troms en andere Hollandse bengels.

Maar boeiend is deze geschiedenis vooral door de aandacht voor vaak wat verwaarloosde genre's, zoals het komische prentenboek; de 'poppenboeken' die meisjes moesten voorbereiden op het moederschap; en beweegbare boeken. Dat de negentiende eeuw een bloeitijd was voor het kinderboek, blijkt met name uit uit de artistieke creativiteit van de prentenboekmakers. Die rijkdom hebben de Buijnsters met 'Lust en Leering' aan de vergetelheid ontrukt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden