TentoonstellingLuchtfoto's

Van bovenaf oogt Almere in wording nog wonderlijker

Almere Poort, 1971.Beeld Bart Hofmeester

Luchtfoto’s zijn inmiddels zo vanzelfsprekend dat ze nauwelijks aandacht krijgen. Toch kunnen ze veel laten zien, vooral van een nieuwe stad als Almere.

Het is een foto van niets. Althans, zo lijkt het. Een enorme watervlakte met op de voorgrond een bijna symmetrisch gevormde strook land, een eiland. In het midden daarvan staat een bouwwerk met een gewichtige naam: gemaal De Blocq van Kuffeler. Hier werd de polder leeggepompt, dit is het beginpunt van Zuidelijk Flevoland. De foto is het begin van de geboorte van Almere.

Bart Hofmeester (1921-2001) maakte de foto in 1967. Vanaf vliegveld Zestienhoven in Rotterdam vloog hij vanaf de jaren vijftig bijna dagelijks over Nederland. Hofmeester fotografeerde vooral de plekken waar gebouwd werd, waar het landschap veranderde: eerst de wederopbouw van Rotterdam, later ook de aanleg en bouw van Flevoland. De komende tijd zijn zijn luchtfoto’s van Almere samen met meer recente luchtfoto’s van andere fotografen te zien op vier locaties in Almere.

Soms zijn de gebruikssporen nog duidelijk zichtbaar

Zo’n twintigduizend lucht­foto’s heeft het stadsarchief van Almere in bezit. Soms zijn ze direct aangekocht bij Hofmeester, soms werden ze gemaakt door ­andere luchtfotografen. Eerst was de opdrachtgever de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders, die Flevoland drooglegde, later het gemeentebestuur. Kunstwerken zijn de foto’s niet, zo moet je ze ook niet zien, het zijn in de eerste plaats werkdocumenten, vertelt Michel Langendijk. Hij maakte de selectie en toont ze ongepolijst, soms met de gebruikssporen nog duidelijk zichtbaar.

Van een luchtfoto kijkt nu ­niemand meer op. Mede door het vele vliegverkeer, drones en satellieten is de blik van boven onderdeel geworden van ons wereldbeeld, maar historische luchtfoto’s laten, zeker naast actuele foto’s, wonderlijke veranderingen zien. Ook voor wie Almere niet goed kent, is het intrigerend beeldmateriaal. De lege, keurig in rechte blokken geordende jonge poldervelden, tijdelijk volgezet met riet en koolzaad. Tien jaar ­later waren sommige blokken kunstmatig omgevormd tot natuurgebied. Inclusief meanderende beek, zo van de tekentafel. 

Het Weerwater in Almere StadBeeld Bart Hofmeester

Ook de eerste bewoners zijn te zien, althans vooral hun auto’s en treinen. Op een foto van een zonnige dag in augustus 1975 staan honderden auto’s geparkeerd naast de snelweg. Hoewel er nog geen huis in Almere bewoond was, leverde het nieuwe land al een gigantisch nieuw zandstrand waar Amsterdammers van profiteerden. In de polder werd aan alle voorzieningen gedacht. “Die begraafplaats was al klaar voordat mensen in Almere Haven in 1976 de eerste sleutels kregen”, zegt Langendijk, wijzend op een foto.

Er moest weer water komen op het polderland - het Weerwater

Stedenbouwkundigen die betrokken waren bij de aanleg van Almere geven in filmpjes toelichting. De stad werd gebouwd met vier kernen, ook van boven erg verschillend. Almere Haven was de eerste: gemodelleerd naar Zuiderzeesteden, met grachten en kronkelende straten. Almere Stad kreeg een meer in het midden, bedachten de stadsplanners, er moest weer water op het polderland – dat werd het Weerwater.

Op de luchtfoto zie je duidelijk dat de hoogspanningsleiding dwars over het meer loopt: bij de aanleg van de polder waren elektriciteit en rijksweg in een rechte lijn over het land gelegd. Toen de stadsplanners het Weerwater bedachten, moest de snelweg wijken. Maar óók de hoogspanningsmasten verplaatsen werd te kostbaar, die bleven dus staan. Vanuit de lucht is die geschiedenis haarscherp terug te lezen.

‘Almere boven’, luchtfototentoonstelling op vier locaties in Almere: Stadsarchief, de nieuwe bibliotheek in Stad en in Haven en in Erfgoedhuis Buiten. Gratis toegang.

Lees ook:

Waarom het wél leuk is om in Almere te wonen

Deze week riepen het CDA en D66 op tot het bouwen van 25.000 nieuwbouwwoningen, om iets te doen tegen de vastlopende woningmarkt. Maar wie wil er nou in Almere wonen?

Met Redmond O’Hanlon op safari door Almere: ‘Zó lelijk hoef je het toch niet te maken?’

De gastschrijver van Almere, Redmond O’Hanlon, haalde zich de woede van de lokale PVV op de hals door de stad ‘lelijk’ te noemen. Tijdens een safari langs de betonnen misère legt hij uit wat eraan scheelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden