Vallen, dalen, verzinken of doedelzakkend stijgen

Waarom wil de mens toch altijd weer vliegen? Eigenhandig of eigenarmig, wel te verstaan, en dus niet per helikopter, parachute of vliegtuig. Sinds Icarus weten we nou toch wel dat we beter op de eigen benen kunnen blijven staan? Bovendien: als er dan toch zo onverdroten naar dat 'gelukzalige zweefmoment' gezocht moet worden, waarom dan niet dagelijks die ene onvergetelijke overwinningsroes herdacht? Die roes die aan al dat voorgaande geploeter, getob en gepruil subiet en levenslang een einde maakte: 'Ik kán het, ik kan fietsen!'

Arend Evenhuis

Kennelijk is dat balanceren op die twee wielen met hun aards contact van amper een vinger dik nog steeds niet wonderbaarlijk genoeg, want men moet en zal op eigen kracht de lucht in. En wat dat doorgaans oplevert? Een kwestie van flapperen, vallen, opstaan, en vaker nog van nooit meer opstaan.

Met de videotentoonstelling 'Zwaartekracht in de kunst' onderzoekt de Amsterdamse galerie De Appel hoe kunstenaars de zwaartekracht trotseren of anderszins tarten.

Boeiend is het niet bepaald, om minutenlang een straatjongetje te filmen die - 'kijk: zonder handen!' - een voetbal op z'n kruin laat wiebelen, maar feitelijk is het inderdaad een kortstondige overwinning op de zwaartekracht.

Er zijn ook kunstenaars die juist niet naar boven, maar naar beneden willen. Die bevechten de zwaartekracht niet, maar geven zich er vrijwillig aan over.

Keith Arnatt fotografeerde zichzelf staande op de aarde, en op de volgende foto's steeds dieper de aarde inzakkend als verticale 'zelfbegrafenis'. Die overgave aan de zwaartekracht als manifest doodsverlangen?

Valkunstenaar Bas Jan Ader laat zich in zijn filmpjes 'Val' en 'Gebroken val' achtereenvolgens hangend aan een boomtak in de onderliggende vijver vallen, hij tuimelt met stoel en al van het dak en fietst rechtzodiegaat de gracht in. Voor zijn laatste performance trok hij in een eenmansbootje naar zee, om daar volgens de methode-Berend Botje te verdwijnen.

Erik Wesselo liet zichzelf aan de wiek van een molen binden, en hoefde verder niets meer te doen dan de wind af te wachten. Daar wiekt hij dan, meters groot op de wand, in de rondte.

Een serieuze klapwiekerd is de Amerikaan Joel Tauber. We zien hem diep ademhalend op een rots in de woestijn staan, gereed voor zijn gewichtige val. Van voorgangers die in beklede kooiconstructies vanaf de Eiffeltoren het luchtruim kozen, leerde hij dat je beter een kussentje, zoniet een metersdikke mat als landingsplek kunt gebruiken. En aldus springt hij keer op keer op z'n valmat die hij op het dak van zijn auto heeft gebonden.

Tijdens zijn valproeven werd hij eens beschoten, kijk maar naar het kogelgat in het autoportier. Nog steeds is hij trots op dat onverhoedse schot: de onbekende schutter zag hem immers voor een echte vogel aan.

Tauber combineert zijn hang om te vallen naar lust om te stijgen, en wierp zich op de ballonvaart. Niet met een instructeur in een voorgevlochten mand, maar alleen en op eigen adem. Nou ja, de ballonnen die hem de lucht intrekken zijn met heliumgas gevuld, maar zelf blaast Tauber zijn partijtje mee voor zijn particuliere hemelvaart.

Letterlijk, want hij kwam tot de conclusie dat de doedelzak welbeschouwd de opvolger van de blaasbalg is. Met de door een doedelzak verplaatste lucht zou hij moeten kunnen opstijgen. En dat lukt hem, mede dankzij het helium, nog ook. Aangesingeld als een Zeeuws-Vlaams trekpaard verheft hij zich boven de woestijn. Aan zijn voeten hangen twee emmertjes gevuld met zand als contragewicht. Om van de aarde los te komen, schept hij er met een tuinschepje zand uit. Al bungelend bespeelt hij vervolgens zijn doedelzak en ziedaar: hij vliegt. Of beter: hij zweeft op z'n eigen tonen.

De vindingrijke klus is geklaard; niets meer aan veranderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden