null Beeld

Swipen & klikkenKelli van der Waals

Vaccineren zonder Elvis (maar met Mark)

Kelli van der Waals

Op 28 oktober 1956 liet Elvis Presley zich ten overstaan van fotografen vaccineren tegen polio. Backstage bij de beroemde zondagavondshow van Ed Sullivan, waar hij direct na de prik Hound Dog en Love Me Tender zou croonen. Het poliovaccin bestond toen een jaar, en door een productiefout (het werd destijds niet zo goed gereguleerd) waren er prikken uitgedeeld met het levende virus – en de tragische gevolgen van dien.

De aansprakelijke fabrikant werd uit het programma geschrapt, en eigenlijk zat het daarna best goed met het publieke vertrouwen in het vaccin (andere tijden). Alleen tieners stonden niet zo te springen om mee te doen, ze dachten ten onrechte dat alleen kleine kinderen polio opliepen. Zonder hun medewerking kon dat vervaarlijke virus niet worden uitgeroeid.

Elvis bracht daar verandering in. ‘Hey kids,’ zei hij in een radiospotje, ‘het gevecht tegen polio is nog net zo zwaar als eerst’. En er was die demonstratieve prik, een prachtig plaatje. Elvis met opgestroopte mouw tussen twee dokters in, de een houdt zijn elleboog vast terwijl de ander een naald op zijn bovenarm richt. Hij stijgt boven hen uit, zijn blik omhoog gericht. Een engel met een vetkuif en een pruillip.

Elk hoekje van het internet heeft zijn eigen voorbeeldcelebrity’s

Voor de vaccinatie die momenteel op het program staat, hebben we niet één Elvis. Waarmee ik bedoel te zeggen: we hebben niet één Elvis waar we allemaal gek op zijn en door wie we ons graag een injectie laten aanpraten. Het medialandschap is verbasterd, in niches opgehakt en tot echokamers gemaakt. Elk hoekje van het internet heeft zijn eigen voorbeeldcelebrity’s, met ieder een eigen standpunt en vaak onvoldoende begrip van het verschil tussen standpunt en feit. In sommige van die hoekjes wordt gezegd dat wetenschap ook maar een mening is. Hier en daar proberen overheden samen te werken met influencers om de informatiebalans te herstellen, maar makkelijk is het niet. Een microberoemdheid riskeert liever niet zijn merk met zo’n heet hangijzer. En zoals we leerden van Famke Louise, kun je iemand wel inhuren om het ene te zeggen, maar zegt ze daarna net zo graag iets anders.

Daar kan zelfs Dolly Parton niet tegenop. Twee weken geleden liet zij zich vastleggen toen ze geprikt werd met het Moderna-vaccin dat ze zelf had helpen financieren. ‘Vaccine, vaccine, vaccine, vaccine,’ zong ze op het deuntje van haar hit Jolene. ‘I’m begging of you please don’t hesitate… ‘cause once you’re dead, then it’s a bit too late.’

Maar klein herstel van de grote schade

Verder moeten we het doen met Mark Zuckerberg, die maandag in een Facebookpost een campagne aankondigde om vijftig miljoen Facebook- en Instagramgebruikers te helpen met het maken van een vaccinatie-afspraak. Ondertussen probeert het bedrijf misinformatie over corona en vaccinaties te onderdrukken. Dat klinkt nobel, maar het is natuurlijk maar klein herstel van de grote schade die Zuckerbergs onderneming zelf heeft veroorzaakt. Zonder Facebooks en Instagrams echokamertjes was die misinformatie lang niet zo vlot verspreid. Zuckerberg liet het gebeuren, omdat hij de groei van Facebook niet wilde remmen.

De cultuur die daaruit voort is gekomen, valt af te lezen in de commentaren onder Zuckerbergs post. Die hebben het over propaganda, over ‘gif van de nieuwe wereldorde’ en ‘de stille oorlog’. Je zou bijna gaan verlangen naar de jaren vijftig. Maar toen was er dus nog polio.

Kelli van der Waals bespreekt opvallende trends en discussies in online media. Eerdere columns vind je hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden