TaalrubriekTon den Boon

Vaatverwijderaars verwijden de bloedvaten niet

Een medicijn dat ervoor zorgt dat de bloedvaten wijder worden: een lezer mailt dat hij dat intuïtief een vaatverwijderaar noemde. Bij nader inzien vindt hij dat een raar woord. Is verwijderaar wel afgeleid van verwijden?

Nee. Toch is hij niet de enige die spontaan het woord vaatverwijderaar heeft bedacht. In 1995 noemde Trouw het vaatverwijdend middel papaverine in een krantekop een ‘vaatverwijderaar als instrument om erectieproblemen op te lossen’. In een ingezonden brief werd daar trouwens op gereageerd: ‘Een vaatverwijderaar verwijdert de vaten, maar niet het probleem’.

Hoewel vaatverwijderaar dus vaker wordt aangetroffen, is vaatverwijder de correcte benaming voor wat met een wetenschappelijke term een vasodilatator wordt genoemd. Middelen met een tegenovergestelde werking bestaan ook. Die heten vaatvernauwers, of vasoconstrictoren.

Vaatonsteking

Ook het eerste deel van woorden als vaatvernauwer en vaatverwijder kan vragen opleveren. Zo verbaasde een andere lezer zich enige tijd geleden over het woord bloedvatontsteking: ‘als je het woorddeel bloed weghaalt, verandert bloedvatontsteking niet in een vatenontsteking, maar in een vaatontsteking.’

In dit geval speelt de etymologie een rol: bloedvatontsteking betekent letterlijk ‘ontsteking van een enkel bloedvat’, terwijl met vaatontsteking een ‘ontsteking van het (hele) vaatstelsel’ wordt bedoeld. Vaatontsteking is namelijk niet gevormd met (bloed)vat, maar met vaat. Vaat is gebaseerd op het Middelnederlandse woord vate, destijds het meervoud van vat. Vate veranderde door weglating van de laatste lettergreep in vaat, dat vervolgens ingeburgerd raakte als verzamelnaam met een palet aan betekenissen, waaronder het keukengerei dat we de vaatwerk noemen, maar ook het stelsel van bloed en lymfevaten. Het vaatstelsel dus.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden