Utrechtse wijk koestert tunnelkunst

Verticaal 8, horizontaal 57 en dat maal 2: op de wanden van de fietstunnel onder de Utrechtse Brennerbaan zitten in totaal 912 tegels die samen een bontgekleurd mozaïek vormen. Slechts twee -witte- tegels zijn beklad. Het contrast met de met graffiti ('Leve het combinisme') volgespoten elektriciteitshuisjes, lantaarnpalen, prullenbakken en half-pipe-skatebaan is frappant.

Een paar honderd meter verder. Van de aan één kant betegelde tunnel 'met de Arabische poorten' onder de Lunettenbaan is acht maanden na de oplevering zelfs geen enkele tegel beklad. Eiffeltoren, Chinese Muur, molen, Vrijheidsbeeld, moskee, piramides en kerktoren, nergens is ook maar een spatje te bekennen. Er staan wel namen op een tegel, maar die zijn van de makers: een groep van acht allochtone jongeren uit de Utrechtse wijk Hoograven die is begeleid door de twee beeldende kunstenaars Margot Berk man (35) en Eline Janssens (41). 'Kunst voor en door de wijk' blijkt in meerdere opzichten een succes. Door de betrokkenheid van de jongeren zijn de tunnels gevoelsmatig eigendom van de wijk geworden. Een dierbaar bezit, dat koester je in plaats van het te bekladden. En de tunnels -voorheen onheilspellende donkere holen waar je zo snel mogelijk doorheen fietste- zien er vrolijk en fris uit, mede dankzij betere verlichting en het snoeien van struiken en bomen.

Berkman en Janssens hebben met de fietstunnels in Utrecht-zuid een opvallend visitekaartje afgegeven. Het tweetal heeft het gebruik van keramiek in de openbare ruimte nieuw leven ingeblazen. Janssens: ,,Je ziet heel veel kunst in de openbare ruimte geplaatst worden waar mensen niet blij mee zijn en die ze niet gebruiken. Bij ons leeft heel sterk het gevoel om kunst onder de aandacht van mensen te brengen. Het is een soort missie. Omdat we er zelf zo'n plezier en enthousiasme aan beleven, wil je dat met mensen delen.'' Berkman benadrukt dat hun projecten geen 'therapeutische bezigheid' zijn, zo in de jaren zestig-sfeer van lekker met z'n allen macrameeën. ,,Het is geen 'Kreatief met kurk'. Wij stippelen als kunstenaars een weg uit en bepalen altijd zelf of iets voldoende beeldende kwaliteit heeft. Het moet geen patchwork worden van allerlei creatieve elementen.''

De aanpak van Berkman en Janssens slaat aan. Niet als gevolg van slimme marketing van trendgevoelige fenomenen als participatie en sociale veiligheid. Janssens: ,,Daar hadden we nog nooit van gehoord. Het gaat ons om de openbare ruimte. Toevallig blijkt daar een markt voor te zijn, wat we natuurlijk wel leuk vinden.'' In Utrecht hebben ze behalve de fietstunnels ook een tunnel in de volkswijk Sterrenwijk onder handen genomen. De buurt wilde aanvankelijk een FC Utrecht-tunnel, maar de kunstenaars kregen het voor elkaar dat levensgrote kindertekeningen nu de tegels sieren -met als concessie een onderrand van FC Utrecht-tegels en de handtekeningen van de spelers. In het Griftpark is, ook in samenwerking met schoolkinderen, op de wanden van kinderboerderij en educatief centrum Griftsteede 'The secret life of plants' in blauw-witte tegels verbeeld. Voor de tunnel bij het Rietveld-Schröderhuis ligt een opdracht om op de wanden informatie over de Utrechtse periode uit het leven van Gerrit Rietveld af te beelden. ,,De gemeente zei: laat die participatie bij dit project maar zitten, daar is geen geld voor. We betrekken er toch kinderen van scholen uit de buurt bij. Dat is dan onze eigen investering'', zegt Eline Janssens.

Ook buiten het Utrechtse begint de faam van het kunstenaarsduo door te dringen. Op de tweehonderd meter lange wand van de nieuwe onderdoorgang bij het NS-station in Barendrecht komt een 'lijnenspel' met gele tegeltjes. De door elkaar gehusselde afbeeldingen zijn ook hier door kinderen aangedragen. De grootste opdracht van een projectontwikkelaar tot nu toe is het inrichten en decoreren van de entree van de parkeergarage aan het St. Jorisplein in Amersfoort. ,,Die kunnen we helemaal zelf invullen. We hebben de opdracht op 1 januari gekregen en hij moet op 20 april klaar zijn'', lacht Berkman.

De twee kunstenaars werken sinds 1996 'heel intensief' samen. ,,In het creatief proces zijn wij één; wij maken het werk in één handschrift. Voor kunstenaars is dat heel bijzonder. Creatieve stappen gaan bij ons sneller, groter en onverwachter.'' Dat is drie dagen per week vol te houden. De overige tijd brengen Berkman en Janssens apart door om inspiratie en ideeën op te doen.

In de beeldende kunst staan toegepaste vormen minder hoog aangeschreven dan een schilderij of beeldhouwwerk. Het duo gaat daar bepaald niet onder gebukt. Berkman: ,,Wat wij doen is geen autonome uiting van kunst. De eerste vraag die wij stellen is: voor welk doel zijn we bezig? Dat ga je vervolgens communiceren, want we willen niets neerzetten zonder dat de mensen weten wat we ermee bedoelen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden