Nieuwe bibliotheek

Utrecht moet nog even wachten op de knusse nieuwe bieb aan de Neude

Werkplekken tussen de boekenkasten op de zolder onder de enorme kap, vroeger de bergplaats voor nog eens net zoveel geglazuurde dakpannen als er op het dak liggen. Die zijn nu elders opgeslagen.Beeld Rob Huibers

Het monumentale postkantoor aan de Neude in Utrecht is omgebouwd tot bibliotheek van de 21ste eeuw. De feestelijke opening ging vrijdag niet door, maar de stad mag zich alvast verheugen op een hernieuwde kennismaking met de wereldse kathedraal.  

Postkantoor en bibliotheek, het lijken beide instellingen uit vervlogen, papieren tijden. Maar waar de eerste definitief zijn deuren sloot, heeft de ander zichzelf opnieuw uitgevonden. Nergens is dat beter zichtbaar dan in Utrecht, waar het oude, monumentale postkantoor aan de Neude aan een tweede leven begint als bibliotheek voor de 21ste eeuw: een centrum voor studie, debat en cultuur, maar bovenal een ontmoetingsplek voor stedelingen, liefst onder het genot van een espresso macchiato of een biertje. Steden als Groningen, Tilburg, Arnhem en Amsterdam hebben al zo’n gebouw, nu volgt Utrecht.

Nu ja, het is nog even wachten door de coronamaatregelen. De feestelijke opening door prinses Laurentien, vrijdag, is afgeblazen. Voorlopig zit de nagelnieuwe bibliotheek potdicht en alle activiteiten die de eerste week zouden plaatsvinden, zijn geschrapt. De Utrechters moeten nog even wachten tot ze een kijkje kunnen nemen in de huiskamer voor de stad, want dat moet het worden, zegt voorlichtster Nadia Doudou.

De knusheid die je je daarbij voorstelt, is niet meteen te vinden in de monumentale hal van het gebouw uit 1924 in de stijl van de Amsterdamse School, ontworpen door Joseph Crouwel. Daar zijn de indrukwekkende gemetselde gewelven van gele baksteen te zien, waartussen door gematteerd glas licht op de hardstenen, zwart-witte vloer valt. De strenge zwarte beelden van kunstenaar Hendrik van den Eijnde, die de werelddelen voorstellen, kijken uit de hoogte neer.

Deze wereldse kathedraal kent iedere Utrechter die in de papieren eeuw weleens een brief (met postzegel!) verstuurde. De loketten zijn verdwenen, er zijn wat openingen gemaakt voor extra daglicht, maar verder is er aan dit hart van het rijksmomument niets veranderd.

Dat is anders in de zijvleugel. Royale roltrappen brengen de bezoeker daar naar de eerste verdieping, langs een lichtkunstwerk van Jop Vissers Vorstenbosch dat via lamellen van plexiglas een bont kleurenprisma verspreidt. ‘Monument voor het digitaal falen’ heet het en dat lijkt een mooie introductie op de eerste verdieping waar, voor een moderne bibliotheek, opvallend veel boeken staan. Er is zelfs een kastenwand met van die hangende laddertjes ervoor, waar je tot aan het plafond kunt klimmen om je favoriete boek te bemachtigen.

De magistrale hal aan de Neude, die nu voor allerlei manifestaties en bijeenkomsten zal worden gebruikt.Beeld Rob Huibers

De bibliotheek is bij een eerste bezoek niet makkelijk in een keer te overzien. “Architectenbureau Zecc mocht maar beperkt ingrijpen in het monumentale pand”, vertelt Doudou. Daardoor is het een charmant doolhof geworden, over drie verdiepingen. Op de kinderafdeling kan de bezoeker niet om Utrechts beroemdste burger heen, Nijntje. Iets subtieler, maar net zo Utrechts, is het meubilair: veel stoelen van Gerrit Rietveld en zijn zoon Wim.

In de kapverdieping, waar de kale dakspanten zorgen voor sfeer, is het stadsstudiehuis gevestigd – rustige studieplekken zijn een belangrijke reden voor scholieren en studenten om de bibliotheek te bezoeken. Hier bieden nieuwe grote dakramen een blik op de daken van Utrecht. De leukste ruimte is misschien wel het laboratorium, op de begane grond, waar geknutseld en geëxperimenteerd kan worden. Er rollen nu al kleine Domtorentjes uit de 3D-printers.

Ruimte is er in de nieuwbouw van architectenbureau Rijnboutt die de oude binnenplaats vult. Vanbinnen prettig licht en ruim met een royaal auditorium, een bioscoopje en een gezellig restaurant. Hier moeten veel evenementen gaan plaatsvinden die de bibliotheek wil organiseren: lezingen van schrijvers, debatten, filmvertoningen – volgens Doudou gaat Utrecht een flinke sprong vooruit maken in het cultuuraanbod.

De buitengevel van de nieuwbouw contrasteert stevig met het oude gebouw. Het grote voordeel van de ingreep is dat de bibliotheek nu ook aan de Oude Gracht een ingang heeft gekregen, zegt Doudou. 

De voormalige ingang van de telefooncentrale, naar binnen verplaatst en voor kinderen voorzien van vintage telefoontoestellen met rare geluiden.Beeld Rob Huibers

De verbouwing is gerealiseerd met een bescheiden budget: 16 miljoen euro. Helemaal af is het nog niet. Eén spectaculair kunstwerk moet nog komen. Ontwerper Maarten Baas maakt een werk dat een plek zal krijgen boven de ingang aan de Neude. Het is nog geheim. De onthulling is wellicht aanleiding voor een nieuw openingsfeest.

Lees ook:

Groningen heeft er een piramide vol cultuur bij

Deze oude locomotievenhal is nu een stadshuiskamer, en de Tilburgers zijn er helemaal weg van

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden