Naschrift

Ursula Le Guin (1919-2018) kende de toverkunst van het schrijven

Schrijfster Ursula Le Guin, hier in 2001, is 88 jaar geworden.Beeld AP

De Amerikaanse schrijfster Ursula Le Guin was een geliefde spreker die bij lezingen in haar woonplaats Portland, aan de westkust van Amerika, op volle zalen kon rekenen. 

Maar het literaire establishment in New York, het centrum van de Amerikaanse uitgeverswereld, had haar weinig meegemaakt - totdat Le Guin in 2014 een oeuvreprijs van de National Book Foundation in ontvangst nam.

Voor een publiek in galatenue verscheen ze op het podium, een kleine vrouw van 84 met een diep gerimpeld gezicht en een vriendelijke lach. Ze boog de microfoon naar beneden om erbij te kunnen, haalde haar schouders verontschuldigend op en stak van wal met een vlammend betoog tegen commercie en kapitalisme (vooral gericht tegen boekenwebwinkel Amazon) en vóór de kunst en het vrije woord.

Ze kreeg een staande ovatie, de video ging de wereld rond. Vanaf dat moment leek de mainstream haar te vergeven dat ze vooral sciencefiction en fantasy had geschreven. Toen ze twee weken geleden overleed, verschenen er in alle kranten, tijdschriften en literaire supplementen lovende in memoriams.

Aardzee-trilogie

Haar literaire reputatie was al groeiende vóór deze speech. Jongere schrijvers als David Mitchell en Naomi Alderman hadden zich schatplichtig verklaard aan haar werk. Zadie Smith werd fan. Ook Margaret Atwood sprak haar bewondering uit voor Le Guin (hoewel ze soms flink van mening verschilden). 

Haar verzamelde werk werd uitgegeven in de literaire canonreeks van de Library of America. Geleidelijk aan kreeg ze ook erkenning als essayist, dichter en zelfs blogger, want als schrijfster liet Le Guin zich niet in een hokje plaatsen.

In Nederland was ze vooral bekend door de 'Aardzee'-trilogie. Deze fantasieserie was, samen met 'In de ban van de ring', een grote hit in de jaren 70 en is sinds kort weer in druk. Het Nederlands was de eerste vreemde taal waarin de 'Earthsea'-boeken werden vertaald. 

Deel één, 'Machten van Aardzee', gaat over Ged, een weesjongen die op een tovenaarsschool zit, al is Le Guin, met haar beeldende taalgebruik, een heel andere schrijfster dan J.K. Rowling. 'Het is niet Geds taak om kwade machten te verslaan, maar om het kwaad in zichzelf onder ogen te zien, en in de archipel Aardzee het evenwicht te bewaken tussen leven en dood, licht en duister.' Taal heeft een belangrijke rol in de magie van 'Aardzee', waarmee Le Guin speels verwijst naar de toverkunst van het schrijven.

Bevrijdend

Le Guin werd geboren in Berkeley, als jongste kind van de bekende antropoloog Alfred Kroeber, die aan de Universiteit van Californië doceerde. Hij bestudeerde de taal en cultuur van de inheemse indianen, en de jonge Ursula leerde met andere ogen naar de kolonisatie van het Amerikaanse Westen te kijken. 

"Ik wist, waarschijnlijk sterker dan veel andere kinderen, dat je bijna alles ook op een andere manier kon doen", zei ze later. "Inzien dat iets niet per se zus of zo hoort te zijn, werkte bevrijdend."

Opvallend aan Le Guins boeken is dat veel personages een donkere huidskleur hebben, al wordt dat niet benadrukt: de schrijver hoopte bij 'Aardzee' dat de lezer in Geds huis zou kruipen en pas later zou ontdekken dat die niet blank was. Meer dan één zwarte sciencefictionschrijver heeft de afgelopen week opgemerkt dat hij of zij zich dankzij Le Guins boeken toch een plek voor zichzelf zag in dit historisch gezien vrij blanke genre.

Veertig boeken

Le Guin heeft in haar lange carrière meer dan veertig boeken geschreven. In 1953 trouwde Ursula Kroeber in Parijs met Charles Le Guin, een Amerikaan met Bretonse voorouders die evenals zij een beurs had gekregen om in Frankrijk te studeren: zij Franse letterkunde, hij geschiedenis. Ze kregen samen drie kinderen. 

Le Guin leed het afgelopen jaar aan een hartkwaal, maar bleef werken en schrijven in het huis in Portland waar zij en haar man al meer dan vijftig jaar woonden, tot maandag 22 januari het onverwachte einde kwam.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Lees hier meer Naschriften.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden