Unieke tentoonstelling in Mauritshuis toont Hollandse meesters van Britse bodem

Albert Cuyp, ‘Gezicht op Dordrecht vanuit het noorden’, circa 1655. Cuyp was zo populair dat er na 1700 een ware Cuyp-gekte ontstond.Beeld ©National Trust Images/John Hammond

Hollandse meesters uit de Gouden Eeuw waren destijds razend populair bij de Britse aristocraten. Vaak hangen ze al eeuwen op dezelfde plek in hun landhuizen. Het Mauritshuis laat nu voor het eerst een selectie zien.

Mateloos populair zijn de televisieseries ‘Downton Abbey’ en ‘Brideshead Revisited’. Ook vanwege de decors waartegen ze zich afspelen: monumentale Britse landhuizen in een mooie omgeving. Minder bekend is dat er achter de muren van tal van die historische landhuizen duizenden schilderijen hangen, waaronder een groot aantal Hollandse meesters uit de Gouden Eeuw. Hoe komen die daar en waarom hebben de Britten op zo’n grote schaal werk verzameld van ‘onze’ Rembrandt, Jan Steen, Albert Cuyp, Pieter Saenredam, Gabriel Metsu, Jan Lievens, om er maar een paar te noemen?

Die vraag stelde conservator Quentin Buvelot van het Mauritshuis zich zeven jaar geleden ook, toen hij zo’n dertig landhuizen in Engeland, Wales en Noord-Ierland bezocht, stuk voor stuk gevuld met kunstschatten. Wat zou het mooi zijn, bedacht hij, om de meest bijzondere Hollandse schilderijen hier ten toon te stellen. Ook omdat zo’n selectie nog nooit buiten het Verenigd Koninkrijk was te zien.    

Rembrandt

Het was lastig kiezen uit het grote aanbod, maar nu hangen er 22 schilderijen uit twaalf verschillende landhuizen in het Mauritshuis in Den Haag. Een primeur die mogelijk werd dankzij de medewerking van de Britse liefdadigheidsorganisatie National Trust, die zo’n tweehonderd monumentale landhuizen beheert, inclusief de kunstcollecties. Er zitten topstukken bij, waaronder een zelfportret van Rembrandt en een kerkinterieur van Saenredam. Maar de schilderijen zijn ook gekozen om het verhaal achter de Britse verzamelwoede te illustreren.

Hollandse meesters werden in de zeventiende eeuw al verzameld door de Britten, onder wie ook koning Charles I. In de eeuwen erna vulde de elite massaal zijn landhuizen met kunst. Albert Cuyp was zo populair dat er na 1700 een ware Cuyp-gekte ontstond. Hij heeft zo’n twintig stadsgezichten op Dordrecht geschilderd. Maar de mooiste bevinden zich in Engeland, waaronder de blikvanger van de tentoonstelling: het bijna twee meter brede ‘Gezicht op Dordrecht vanuit het noorden’, afkomstig uit Ascott House in Buckinghamshire.

Een belangrijke oorzaak van de verzameldrift was volgens Buvelot het gebrek aan talent in eigen land. Dat was al zo in de zestiende eeuw toen de Duitser Holbein de Jonge werd aangesteld als hofschilder van Henry VIII. Charles I haalde een eeuw later de Vlaming Anthony van Dyck naar het hof. Minder bekend is dat na het rampjaar 1672 ook veel Hollandse kunstenaars naar Engeland trokken, na een oproep van koning Charles II. De concurrentie in Holland was groot, terwijl de Britse aristocratie strooide met opdrachten, vooral voor portretten. 

Peter Lely, ‘Portret van Elizabeth Murray’, 1648. Door de steun van Murray kon Lely uitgroeien tot de belangrijkste schilder aan het hof van Charles II.Beeld ©National Trust Images/John Hammond

Veel van die door Hollanders gemaakte portretten zijn daar altijd gebleven. Sommige hangen zelfs al sinds de zeventiende eeuw op dezelfde plek, zoals dat van Elizabeth Murray, de schatrijke hertogin van Lauderdale, die haar hele familiehuis Ham House vulde met portretten van Peter Lely. Haar portret is zeker geen topstuk, maar wel illustratief voor de populariteit van Hollandse schilders.

Door de steun van Murray kon Lely zelfs uitgroeien tot de belangrijkste schilder aan het hof van Charles II. In veel meer landhuizen bevinden zich portretten van hem. Hij had het er zo druk mee dat hij een groot aantal assistenten in dienst moest nemen. Vanaf haar portret, dat al die eeuwen boven de schouw in Murray’s slaapkamer heeft gehangen, kijkt ze ons liefdevol aan. In het echt was ze niet zo: ze stond bekend als inhalig en corrupt. Dat verklaart misschien waarom Murray zo dol was op het werk van Lely, die haar flatteus portretteerde.

Ambrosius Bosschaert, 'Merel, vlinder en kersen'. De zwaar bewerkte lijst van het stilleven paste bij de stijl van de balustrades van het trappenhuis van Ham House.Beeld ©National Trust Images/John Hammond

Er hangen meer schilderijen uit Ham House, waar de muren letterlijk behangen zijn met kunst en de tijd lijkt te hebben stil gestaan. De meeste schilderijen hebben ook nog hun originele lijst, vaak afgestemd op het interieur. Dat verklaart waarom een ragfijn geschilderd stilleven van Ambrosius Bosschaert de Jonge van een merel met kersen een zwaar bewerkte lijst heeft: die paste bij de stijl van de balustrades van het trappenhuis in Ham House. Sommige lijsten zijn ook letterlijk door de tijd achterhaald. Op de lijst van het schilderij ‘Wijze man bij een tafel’ van Jan Lievens uit Upton House staat nog altijd Rembrandt vermeld, aan wie dit werk oorspronkelijk was toegeschreven. 

En zo er is over elk schilderij op deze sfeervol ingerichte tentoonstelling wel een bijzonder verhaal te vertellen. Je zou er een tv-serie over kunnen maken. En dat geldt ook voor de landhuizen. Jaarlijks bezoeken zo’n 20 miljoen mensen de National Trust Houses. Na deze tentoonstelling worden dat er vast meer. 

★★★★☆

National Trust – Hollandse meesters uit Britse landhuizen, t/m 6 jan. in het Mauritshuis, Den Haag

Lees ook:

Meisje met de parel krijgt een total body scan

Het 'Meisje met de parel' van Johannes Vermeer krijgt een 'total body scan', waarbij zonder verfmonsters te nemen, zonder haar zelfs maar aan te raken met de modernste technieken dwars door alle verflagen heen kan worden gekeken. 

Hollandse meesters eindelijk even thuis in nieuwe Hermitage-tentoonstelling

Voor het eerst komen Hollandse meesterwerken uit het moedermuseum in Sint-Petersburg naar de Hermitage in Amsterdam, waaronder zes Rembrandts. Zaterdag opent de expositie waarvan werd beloofd dat ze er nooit zou komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden