null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

‘Uitsluiteritis’ is gevormd volgens een vertrouwd recept

Onlangs schreef de Frankfurter Allgemeine de moeizame formatie in Nederland toe aan Ausschliesseritis. Met die ‘uitsluiteritis’ doelde de Duitse krant op de neiging van politieke partijen om andere partijen als coalitiepartner uit te sluiten. Blijkbaar grijpt dat fenomeen volgens de krant als een besmettelijke ziekte om zich heen en misschien maken de Duitsers zich alvast zorgen over de coalitiebesprekingen na hun eigen verkiezingen.

Ausschliesseritis herinnert sommige Duitsers ongetwijfeld aan een andere ‘itis’: hollanditis. Met dat woord werd in de jaren tachtig zowel in Nederland als Duitsland het burgerlijk verzet tegen kernwapens aangeduid. Hollanditis was overigens van origine een Engels woord. Walter Laqueur, een Amerikaanse historicus van Duitse geboorte, muntte het woord in zijn publicatie Hollanditis, a New Stage in European Neutralism (1981). Hollanditis werd uiteindelijk alleen een courante term op het Europese continent. In het Angelsaksische taalgebied zelf raakte het fenomeen waarop Laqueur doelde bekend onder een andere naam: Dutch disease (Hollandse ziekte).

Van oudsher is -itis een achtervoegsel in namen van medische aandoeningen (appendicitis, hepatitis e.d.), maar figuurlijk wordt het ook gebruikt om namen van denkbeeldige ziekten te maken. In het begin van de 20ste eeuw werden zulke imaginaire ziekten met -itis, zoals aanstelleritis en vergaderitis, vooral afgeleid van werkwoorden. Pas na de introductie van hollanditis in 1981 werd het gewoon om ook op basis van zelfstandige naamwoorden ‘ziektenamen’ met -itis te vormen, zoals slachtofferitis en schandalitis.

Uitsluiteritis sluit qua bouw aan bij aanstelleritis en vergaderitis. Wellicht wordt het nog eens een courant woord, zeker als de huidige formatie blijft stuiten op uitsluiting van partijen en vooral wanneer ook toekomstige formaties als gevolg van dit euvel eindeloos gaan duren.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden