Review

Uiteraard verder treurig gevoeld vandaag

Het publiceren van een dagboek is als varen onder een valse vlag. Niet zozeer omdat de schrijvers van dagboeken vaak liegen dat ze barsten - dat is geen enkel probleem: de beste boeken uit de wereldliteratuur bestaan uit leugens, uit fictie - maar omdat hun leugens worden gepresenteerd alsof ze de zuivere waarheid zijn. Bovendien trekken dagboekenschrijvers zich nogal eens weinig aan van de stijl waarin ze hun dagelijkse beslommeringen op papier zetten. Zij schrijven het toch louter voor zichzelf?

Boudewijn Büch is zich tijdens het schrijven van zijn persoonlijke kroniek van 1998, die nu gepubliceerd is onder de titel 'Een boekenkast op reis', zeer bewust geweest van de problemen van het genre. Het vreemde is nu, dat hij toch de opdracht van zijn uitgever aanvaardde om een deel van de Privé Domein-reeks te vullen met zijn belevenissen van het afgelopen jaar om zo 'het eind van het millennium te boekstaven'.

,,Waarom een dagboek gepubliceerd van een man die geen vriendenkring heeft, die nooit uitgaat, feesten of partijen bezoekt en die niet rookt, drinkt of prikt?' vraagt Büch zich al in de proloog af, nog voor hij één dag uit zijn leven heeft beschreven. ,,Waarom de uitnodiging van de uitgever aangenomen door iemand die van alles het openbare leven het meest haat en die het liefst nooit meer door iemand herkend zou willen worden?'

Tja, waarom? In dit dagboek wordt dat geen moment duidelijk. Büch schrijft niets van betekenis op. Geen intimiteiten, die het voyeurisme van zijn lezers zou kunnen bevredigen: ,,Wat zou ik graag opschrijven: met die en die geneukt, met die en die grote schrijver gesproken, maar er gebeurt niks.' Geen gevoeligheden of zwakheden, want 'de vijand leest mee'. En zelfs geen beledigingen van Bekende Nederlanders, waarin Büch in zijn columns grossiert.

Toch walmt van de bladzijden een behoorlijk verrotte geur. Büch ontslaat aan de lopende band medewerkers met wie hij voor zijn televisieprogramma's over de wereld reist zonder enig aanwijsbare reden. Hij noemt allerlei tv-types, Astrid Joosten, Sonja Barend 'goede vrienden' en vindt herhaaldelijk dat hij ze moet bellen, maar de telefoon pakt hij nooit. Mooie vriend!

Sterker: als iemand die hij voor een televisieprogramma eens hard nodig heeft gehad hem in Amsterdam wil ontmoeten, is hij niet thuis. En 'goede vrienden' van vroeger, toen de kleine Boudewijn nog student was in Leiden, zoals de hoogleraar Sem Dresden en zijn vrouw die herkent hij zelfs niet. Hij ziet het verbouwereerde echtpaar aan voor opdringerige fans en kaffert ze uit. ,,Tact en vriendelijkheid zijn niet mijn grootste talenten', schrijft de schrijver ergens. Het lijkt me dat deze zin hoge ogen gaat gooien in de competitie voor de Understatement Van Het Jaar.

Vanzelfsprekend wappert bij al deze confessies de valse vlag van het genre. Hoe weten we of het waar is wat Büch schrijft? En, als hij geen intimiteiten wil prijsgeven: waarom heeft hij dan deze passages wél opgenomen? Het heeft alles zelfkastijding, een hunkering naar miskenning. Als dat waar is, doet hij met 'Een boekenkast op reis' een stevige stap in de juiste richting.

Het zou ook zo kunnen zijn dat Büch ons met al zijn lusteloos gezwatel het schrijnende bestaan van een depressief mens onder de neus wil duwen. Het kleinste beetje tegenwind kan zijn humeur verstoren. Hij klaagt over de winkelsluiting, vuurwerk met oudjaar, peperdure hotelkamers, vrolijke mensen, over de regen, over de zon, over steiger voor zijn kapitale grachtenpand - kortom, over alles.

Büch vergeet dat voor een aangrijpend portret van een depressief personage - zoals bijvoorbeeld in het scherp ironische en treurige 'Tussen mes en keel' van Geerten Meijsing - ook echt geschreven moet worden. Maar de stijl van Büchs dagboek blijft ver onder de maat. Zijn zinnen hangen als los zand aan elkaar, zijn vaak in telegramstijl genoteerd, en wemelen van de houterige en zelfs foutgespelde formuleringen. ,,Uiteraard verder treurig gevoeld vandaag', of zinnen van gelijke strekking keren tot in den treure terug.

Is er dan helemaal niets waar Büch voor warmloopt? Jawel: zijn lust tot het verzamelen van boeken. Eindeloos lepelt hij de titels van boeken op, die hij in antiquariaten over de hele wereld koopt. Over de coelacant, Napoleon, Melville, eilanden, dodo's, de Boerenoorlog, keizerin Sisi en de Rolling Stones schaft hij voor duizenden guldens tegelijk aan. Daarna jammert hij steevast over alles wat hij NIET heeft gekocht en gaat verder. Boekhandel in, boekhandel uit.

Even heeft die pathologische verzameldrift iets aanstekelijks. Büch verzamelt namelijk boeken waar ik graag meer over zou horen. Maar het gaat al snel vervelen als blijkt dat nieuwe aanwinsten alleen worden genoteerd en er verbluffend weinig over wordt verteld. Al die studies en biografieën blijven onbesproken en zo even vaag als de, op zichzelf toch buitengewoon interessante steden die hij bezoekt voor zijn televisieprogramma's over de Boerenoorlog, Andy Warhol en Goethe. ,,Treintjesverzamelaars zijn stumpers', sneert Büch ergens, maar op basis van 'Een boekenkast op reis' had hij zich net zo makkelijk kunnen manifesteren als lid van de Mürklin-vereniging, of hoe heten die modelspoorbanen, dan als als boekenverzamelaar.

Nee, Boudewijn Büch heeft zich er veel te gemakkelijk van afgemaakt. ,,Ik houd niet (meer) van schrijven, het interesseert mij nog nauwelijks', noteert hij. ,,Het enige wat mij nog biologeert is veel geld verdienen en die mooie boeken kopen waarover ik ooit nog eens een meesterwerk zal schrijven. Dat verdienen en kopen lukt aardig.' Het blijft verbijsterend waarom Büch, overtuigd van zijn eigen wanprestatie zijn dagboek toch uit handen heeft gegeven. Waarschijnlijk begrijpt hij het zelf ook niet. Op een dag in januari verzucht hij: ,,Ik word zo moe van mezelf.' Wij, zijn lezers, kunnen het voor één keer hartgrondig met hem eens zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden