Uit Mondriaans ’Nachtwacht’ weggelopen snollen en schurken

Valse tronies achter een laag krijtwitte schmink. (FOTO LESLEY LESLIE-SPINKS)

Vlak voordat de ’simpele straatrover’ Mackie Messer opgeknoopt dreigt te worden, spreidt hij beide armen in neerstortende-vliegtuigstand, waardoor een diagonale lijn met de pikzwarte horizontale en verticale balken van de galg ontstaat. De strop als een sierlijk sjawltje om zijn nek bungelend.

Vlak voordat de ’simpele straatrover’ Mackie Messer opgeknoopt dreigt te worden, spreidt hij beide armen in neerstortende-vliegtuigstand, waardoor een diagonale lijn met de pikzwarte horizontale en verticale balken van de galg ontstaat. De strop als een sierlijk sjawltje om zijn nek bungelend.

Onderaan het schavot staan burgerij, het halve bordeel, corrupte politie en overige klaplopers sur place gegroepeerd als een meedogenloze zwartwit-’Nachtwacht’ gefotografeerd door een van Mondriaan bezeten Lineke Rijxman .

Nog nooit zo’n behendig formulerende, sjiek geklede en wuft bewegende bandiet gezien. Het lijkt Mackie Messer ook amper te deren dat ie binnen vijf minuten verwurgd gaat worden. Zoveel slechts deed hij bij leven immers nou ook weer niet. Hij was slechts een ’kleine ambachtsman’, die er nu eenmaal steevast met andersmans geld en goederen vandoor ging, en naar eigen zeggen nu slachtoffer werd van ’de banken en het grootkapitaal’. Weerklinkt hier en passant het valse geweeklaag van hedendaagse aandeelhouders?

Wat iedereen wil; maar godzijdank is de ’Driestuiversopera’ van Bertolt Brecht en Kurt Weill, die de Amerikaanse choreograaf Robert Wilson voor het Berliner Ensemble ensceneerde, nergens modieus geactualiseerd. Integendeel.

Het zijn Wilsons glasheldere geometrische lijnenpraal, de uitgekiende aquariumbelichting, de vertraagde en tot stolling komende arm- en beengebaren, zijn dwingend constante tempovoering, het Japanse schuifelvoetenwerk of Chinees gestileerd silhouettenspel die deze bedelaarsopera domineren.

Wilsons beeldtaal is apodictisch, eenduidig en oogverblindend in zijn ’simpelheid’: aan een uit de vloer opgestoken vrouwenbeen heeft hij (én zijn toeschouwer) voldoende om ter plekke een bordeel te situeren. Als per handomdraai verandert Wilson een op het achtertoneel verlicht wafelpatroon van abstract schip naar scheepszeil (Seerüuber Jenny: ’Und das Schiff mit acht Segeln, und mit fünfzig Kanonen, wird entschwinden mit mir’), naar zolderraam waarachter de maan over Soho schijnt.

Nergens een sloeber te bekennen; alle ’Driestuivers’-paupers zien er piekfijn gekleed uit. Openbare dronkenschap met klotsende flessen alcohol zijn verbannen, al komt er heel even een drupje drank te pas (louter als vlugzout voor in zwijm gevallen vrouwen).

Dit zootje van nietsnutten, snollen, oplichters en overige verraders omgort zich niet meer met lompen of wapentuig, maar excelleert in schone schijn, in esthetische valsheid in woord en geschrifte. En omzeilt fieltenmotoriek als die van Poetin of Berlusconi. Hun valse tronies verbergen ze achter een laag krijtwitte schmink, ze marcheren op snoeihard tikkende metronoomslag en laten Brechts vermaning dat ’de mens voor dit leven niet slim en niet goed genoeg is’ voor wat die is.

De soms als oudere Charlie Chaplin koketterende Mackie Messerproleet van Stefan Kurt spant de kroon, maar de corrupte kwezel die Axel Werner van zijn politiechef Brown maakt, vormt het pareltje daarin. De strakke groepsdiscipline van het Berliner Ensemble schraagt de cirkel.

Kurt Weill componeerde een regenboog van klanken voor banjo, Hawaigitaar, mandoline celesta, harmonium, klokkenspel, sopraansaxofoon, altklarinet en piano, die van schril naar schraal, naar wentelend tetterend manoeuvreren en waaruit dan weer kermissirenes of paukeslagen weerklinken.

Met allicht Polly’s meeslepende liefdesverklaring aan Mackie Messer:

,,Ja, da muss man sich doch einfach hinlegen, ja, da kann man doch nicht kalt und herzlos sein.’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden