Review

Twintig paar schoenen in de gang

Ze bestaan nog steeds: grote gezinnen. In Nederland alleen al zijn het er meer dan tweeduizend, met acht kinderen of meer. Fotografe Annie van Gemert ontdekte hoe trots de ouders vaak zijn op hun bewuste keuze voor een rijke kinderschaar.

Bij één gezin waar ze over de vloer kwam, had ze een 'fascinerende herkenning'. Annie van Gemert: ,,Er waren zes zoons en twee dochters, net als in ons gezin. Ik ben weer thuis, dacht ik. Dat was een merkwaardige ervaring.'' Maar hoeveel kinderen er ook waren, overal proefde de fotografe wel de sfeer van vroeger. ,,Lawaai, drukte en gezelligheid, dat heb je altijd in grote gezinnen.''

In haar prachtige fotoboek over kinderrijke gezinnen schrijft ze: ,,Soms vond ik het jammer dat ik geen videocamera had om de typische geluiden in grote gezinnen en de bewegingen en drukte van al die kinderen vast te leggen. Het door elkaar heen praten aan tafel, het geren van de kleine kinderen, het eindeloos doortrekken van de wc, het geredder in de keuken bij de afwas.''

Sinds 1996 fotografeert Annie van Gemert (43) grote gezinnen. Eerst in Amsterdam, in opdracht van het Fonds voor de Kunst, vanaf 1999 in Gelderland in opdracht van de provincie, en daarna in Vlaanderen. ,,Toen ik eraan begon, dacht ik dat grote gezinnen iets van vroeger waren, uit de jaren vijftig en zestig. Toen was het heel normaal dat er zeven of acht kinderen waren. In Amsterdam was het moeilijk 'witte' families met veel kinderen te vinden. Toen ik een advertentie in de krant zette, kreeg ik welgeteld één reactie. Ik ben vervolgens naar een dominee gegaan, die heeft me aan een paar adressen geholpen. De meeste kinderrijke gezinnen in de hoofdstad zijn van allochtone afkomst.

Maar in veel gevallen kreeg ik te horen: 'Nee, niet fotograferen'. Hun geloofsovertuiging verbiedt dat.'' Ook bij haar tweede project ondervond Van Gemert aanvankelijk veel argwaan, zeker in orthodox-gereformeerde gezinnen in de Betuwe en op de Veluwe. ,,Het zijn gesloten geloofsgemeenschappen, het is moeilijk daar binnen te komen. Toen ze merkten dat ik geïnteresseerd was en aangaf dat ik zelf uit een groot gezin kom, ging het makkelijker. Het ijs brak pas goed toen ik m'n kleding aanpaste. Ik ben gewend in een lange broek te lopen, maar mensen zeiden me dat ik net als die families een lange rok moest gaan dragen. Toen ik dat deed, won ik echt hun vertrouwen. Het was een spannende zoektocht, steeds weer een uitdaging om over die drempel te komen en foto's te mogen maken.''

Via een 'dag voor het grote gezin' op de Efteling kwam de fotografe in contact met een Vlaams gezin dat in een oude fabriek woonde. ,,Daar ben ik zes dagen blijven hangen. Daarna ben ik andere families gaan zoeken. In Vlaanderen gaat het bijna vanzelfsprekend om katholieken. Maar ook Jehova's getuigen, en ik ben bij een gezin van Amish-mennonieten geweest. In Nederland waren het veertig, vijftig jaar geleden ook voornamelijk katholieken die veel kinderen hadden. Maar dat is veranderd, nu zijn het meestal mensen uit de reformatorische hoek.''

In Vlaanderen zijn er zo'n twaalfhonderd gezinnen met acht kinderen of meer onder de 25 jaar, het criterium dat Van Gemert heeft aangehouden, in Nederland ongeveer tweeduizend. De Vlaamse families hebben via de Bond van jonge en grote gezinnen een krachtige lobbybeweging die er onder andere scherp op toeziet dat nieuwe belastingmaatregelen niet nadelig voor grote gezinnen uitpakken. In Nederland was er vroeger ook een (katholieke) pressiegroep.

Die is ter ziele gegaan.Er zijn vergevorderde plannen om een nieuwe bond op te richten.

Annie van Gemert onthoudt zich nadrukkelijk van commentaar op het kinderrijke gezin. ,,Het is zo makkelijk om te zeggen: 'Hé, weten jullie niet hoe je moet stoppen'. De ouders hebben dagelijks te maken met clichés en vooroordelen. Ze worden gezien als een soort kermisattractie, als dom, achterlijk, niet van deze tijd. Ik heb geprobeerd ze in hun waarde te laten.''

Sommige van de geportretteerde gezinnen zijn ook geïnterviewd, door Bibi Straatman. Sommige gezinnen wilden dat niet en willen ook niet met hun naam in de krant. Uit die gesprekken komt een stevige afkeer van de individualisering in onze maatschappij naar voren. De families voelen zich veelal gemarginaliseerd en miskend. Als er in Nederland en België al een gezinsbeleid bestaat, dan is dat gericht op de norm van twee kinderen, hooguit drie. Terwijl wij, zeggen de grote gezinnen, gezien de sterke ver grijzing juist 'de hoeders van de volgende generaties' zijn.

Een moeder: ,,Kinderen worden onderhand gezien als een hobby van ouders. Daardoor wordt het je wel eens moeilijk gemaakt. Terwijl de zorg voor het nageslacht, de generatie van straks, ook van maatschappelijk belang is. Dat vergeten mensen maar al te vaak.''

Kinderrijke gezinnen beroepen zich vaak op religieuze overwegingen. Een kind is een teken van God, zeggen ze, een zegen. Bart de Rynck uit Brugge, vader van elf kinderen: ,,We voelen de steun van de goddelijke voorzienigheid. God heeft ons kinderen gegeven om voor hen te zorgen. Wij kunnen dat aan. God weet dat ze hier zeker nestwarmte krijgen.''

Op één uitzondering na, werken de moeders van de dertig gefotografeerde gezinnen thuis. Vroeger heetten ze 'de heldinnen van aanrecht en wasch tobbe'. Nu noemen ze zichzelf 'grootgezinmanagers'. Een zware baan, meestal draaien ze meer uren dan hun echtgenoot die buitenshuis werkt. ,,Mijn bijdrage is enorm belangrijk'', zegt een moeder van acht kinderen. ,,Ik durf ervoor uit te komen dat ik mijn ambities binnen het gezin heb liggen. Het gezin is voor mij heilig.''

Astrid Bauwens, moeder van veertien kinderen: ,,Ik ben gewoon blij met dit leven. Ik hoef geen werk buitenshuis. Een man kan zich bovendien beter houden als er spanningen zijn op het werk.''

Bij sommige gezinnen is Annie van Gemert dagen in huis geweest, ze heeft hun leven meegemaakt, de strakke afspraken die er, noodgedwongen, zijn, de drukte en de gezelligheid, de kameraadschap en saamhorigheid, het gevoel van 'wij tegen de rest van de wereld'.

Duizenden foto's heeft ze gemaakt. ,,Het heeft ontzettend veel tijd gekost. Ik ben niet zomaar tevreden. Het duurde soms heel lang voordat ik het gezin goed op de foto had. Honden of katten wilde ik er niet bij hebben, die leiden alleen maar af, hooguit een konijn. En ik zorgde er voor dat details, typerend voor een groot gezin, duidelijk te zien waren, borduurwerkjes aan de muur bijvoorbeeld.''

Het selecteren was het moeilijkst. ,,Ik heb in mijn atelier een wand van zeven meter breed, daar heb ik al die foto's opgehangen. Maanden ben ik bezig geweest met het uitzoeken, ik wist dat ik er maar 120 in mijn boek kon opnemen, anders zou het te dik worden. Ik ben blij dat het project afgerond is, het was ontzettend leuk maar ook heel zwaar, maar af en toe denk ik nog wel eens: eigenlijk had ik die foto ook moeten meenemen. Ik blijf twijfelen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden