Review

Twijfelaars leven te veel met het hoofd en te weinig met het hart.

Weifelen, aarzelen, treuzelen. Het zijn weinig florissante omschrijvingen van een plaag die onze gemoedsrust regelmatig verstoort: de twijfel. Hoewel de Franse filosoof Descartes met zijn twijfelexperiment tot het inzicht kwam dat de mens bestaat, wordt twijfel doorgaans ervaren als het verzanden in een moeras van keuzemogelijkheden. We willen wel kordaat optreden en vastberaden zijn, maar het lukt ons niet.

door Hester Otter

Toch verdient de twijfel rehabilitatie, betoogt twijfel-expert Hans Oosterom, die het boekje 'Blij dat ik twijfel' schreef. ,,Twijfelen biedt de kans nieuwe mogelijkheden te onderzoeken. Het zorgt voor vernieuwing. De bestaande weg wordt niet meer als vaststaand ervaren. Twijfel leidt tot nieuwe ideeën.“

In zijn praktijk als coach en therapeut in Culemborg ontdekte hij echter dat zijn cliënten zich weinig raad weten met tal van keuzemogelijkheden, laat staan dat ze de voordelen van twijfel inzien.

Een van zijn cliënten kon nachtenlang liggen piekeren over de vraag welke dure fiets aangeschaft moest worden. Een ander vroeg zich af of hij zijn leven wel goed geleefd had, of dat de partnerkeuze de juiste is geweest. ,,Een man twijfelde erg over de keuze tussen geld verdienen en zijn ideaal. Hij wilde het liefst als een soort kluizenaar zich terugtrekken uit de maatschappij.“

Met het boekje hoopte hij de twijfelaars de ogen te openen. ,,Twijfelen heeft een negatieve betekenis gekregen. Maar net als bij angst is het pas vervelend als je je erdoor laat bevangen.“

Maar lijden mensen onder besluiteloosheid? Zijn er geen achterliggende oorzaken die maken dat de mens geen knopen doorhakt? ,,De oorzaak ligt in een geringe verbinding met het innerlijk. Twijfelaars weten niet meer wat het eigen innerlijke ijkpunt voor beslissingen is.“

Volgens Oosterom leeft de twijfelende mens te veel 'in zijn hoofd' en denkt hij te weinig met zijn lichaam. Daardoor doet hij minder een beroep op zijn intuïtie en is hij zich amper bewust van zichzelf. ,,Hij is als het ware weggeduwd of weggetrokken uit het lichaam. Sommige mensen zijn bijvoorbeeld als kind geslagen, waardoor ze het onveilig vinden om met hun lichaam te voelen. Anderen laten zich als het ware 'wegzuigen uit hun lichaam' door alle informatie die op hen afkomt. Daardoor zitten ze slecht in hun lijf en benaderen de wereld vooral rationeel, zonder gevoel. Ze zijn zich amper bewust van zichzélf.“

Als voorbeeld noemt hij het hebben van een relatie. ,,Als iemand vraagt of je van je partner houdt, moet je daarover na-denken of na-voelen? Je kunt zijn of haar kwaliteiten noemen: dat is het denken. Maar het houden van zit ergens anders in je lichaam. Daar ben je je bewust van de gevoelens voor de ander. Ik vergelijk het ook wel eens met werk van een kastelein. Hij kan alle soorten dranken beoordelen op kwaliteit, calorieën, smaak, maar als hij zich niet bewust is van wat hij zelf lekker vindt, kan hij niet beoordelen wat voor hem de beste drank is.“

De keuzemaatschappij maakt het de twijfelaar er ook niet gemakkelijker op, zegt de coach. ,,Elke keuze moet rationeel verantwoord kunnen worden. Als dat niet mogelijk is, slaat de twijfel toe. Maar je hoeft niet altijd keuzes te maken op rationele basis. Ouders zouden daarom kinderen al jong moeten leren dat vanuit het innerlijke, dus wat wil je zélf, ook besluiten kunnen worden genomen.“

Uit psychologisch onderzoek is zelfs gebleken dat het in veel gevallen beter is om intuïtief tot een besluit te komen. Rekening houden met alle factoren om te komen tot de allerbeste keuze is veelal te ingewikkeld of zelfs onmogelijk. ,,Bij meer dan vier criteria houdt het al op“, aldus Oosterom. De bron van alle twijfel is het ego, stelt Oosterom. ,,Het draait om een vals zelfrespect: hoe zie ik de buitenwereld en hoe wil ik dat de buitenwereld mij ziet?“

Als mensen meer vanuit hun gevoel leven, is twijfelen niet erg, als het maar beheersbaar blijft. ,,Bij gezonde twijfel besluit de mens uiteindelijk op weg te gaan.“

Toch, hoe herken je die weg als je voortdurend aarzelt en vragen stelt? ,,Het is ook de kúnst van bewust-zijn en die kunst kun je oefenen“, vindt de therapeut. ,,In Zuid Korea bestaat een zen-klooster waar twijfel wordt gebruikt om je dieper bewust te maken van jezelf en de kosmos. Dat kan leiden tot nieuwe inzichten. Als je je bewust bent van je eigen positie, is het niet erg om andere opties te onderzoeken.“

Naarmate mensen ouder worden neemt de kwaliteit van de twijfel toe, is de overtuiging van Oosterom. Liggen jongeren nog wel wakker over de vraag of ze een nieuwe auto moeten kopen, ouderen kampen vaker met vragen over geloof of het leven.

Oosterom: ,,Geloofstwijfel is een vreemde soort twijfel. Als je vraagt waar mensen hun geloof ervaren, is dat in hun binnenste. Hoe kun je twijfelen aan een gevoel? De vraag of je je leven wel goed geleefd hebt kan ik goed begrijpen, maar ik vind het zonde van je twijfeltijd. Je kunt immers nog steeds besluiten om zinvolle dingen met je leven te doen. Een ander voorbeeld: soms hoor je mensen klagen over hun ongelukkige jeugd. Ik denk echter dat je nooit te oud bent om een gelukkige 'jeugd' te hebben. De manier waarop je naar je jeugd kijkt, je perspectief, kun je veranderen. Dát is een constructieve vorm van twijfel.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden