null Beeld

Tv-columnMaaike Bos

Twee mannen? Ivo van Hove en Jan Versweyveld zijn één, met twee gezichten

Maaike Bos

Op de theatervloer brullen, grommen en vechten de acteurs van Internationaal Theater Amsterdam (ITA) in een laag modder. Ze moorden en schreeuwen, er zijn liters bloed, er is stank, lawaai, stof. Een actrice brak haar voet, een acteur verstuikte de zijne. De voorstelling Age of Rage lijkt al in het maakproces een voorportaal van de hel.

Maar de documentaire Twee mannen (NTR, Het uur van de wolf) draait om regisseur Ivo van Hove en scenograaf Jan Versweyveld. Hoe ze op zachte toon overleggen of kibbelen, hoe ze op de set hun hart luchten bij elkaar.

Saai? Geenszins. Daar staat de broeierige relatie van de twee levens- en werkpartners garant voor. Van Hove noemt zijn eigen producties gemaskerde autobiografieën, Versweyveld bouwt de set en zegt: “Wat ik doe ís mijn autobiografie”. Age of Rage vertelt dus iets over hun diepe gevoelsleven en hun bereidheid te kijken naar de eenzaamheid en het lelijke, naar ‘het subversieve dat het daglicht niet mag zien, maar dat gewoon bestaat’.

Het beste toneel ter wereld

Ivo van Hove is natuurlijk de internationaal gelauwerde toneelmaker en al twintig jaar directeur van ITA. Hij wil ‘het beste toneel ter wereld maken’ en won ook belangrijke buitenlandse toneelprijzen. In Zomergasten 2019 is hij al uitgebreid geïnterviewd, er zijn vier boeken over hem verschenen.

Het bijzondere aan de film van Suzanne Raes is dat ze niet hem, maar de liefde met zielsverwant Jan Versweyveld centraal stelt als de bron van waaruit hun werk ontspruit. En omgekeerd, het toneel als basis voor hun liefde. Veertig jaar lang was zijn prijswinnende werk ook áltijd een Versweyveld. “Denk niet: het is maar toneel”, zegt die. “Nee, wij nemen het bloedserieus.”

De film volgt het ontstaansproces van het stuk, beginnend met Gijs Scholten van Aschat, Janni Goslinga en vele andere acteurs die uitleg krijgen over hoe geweld ontstaat, en stemoefeningen doen. Versweyveld maakt een maquette van de set en probeert daar de effecten van wind op uit. “Je hebt mensen die verhalen bedenken, en mensen die verhalen moeten vertellen. Hoe vertel je nu iemand anders zijn verhaal?”

Te intens en explosief

Hun vorderingen met de acteurs en set (die modder!) stuwen de film, maar het echte gebeurt in de interviewtjes ertussenin. Van Hove vertelt verlegen over hun eerste ontmoeting. “Hij was op jacht. Ik speelde hard to get.” Versweyveld spreekt zacht over hun gevechten in hun prille liefde, tot schrammen of een blauw oog aan toe. “Die relatie was te intens en explosief. De energie moest vrijgemaakt worden, anders zou het tot een breuk leiden.” Van Hove: “Vechten is natuur. Dieren bevechten elkaar om tot rust te komen.”

Het verbaast steeds minder dat de stille kracht en de intellectuele alfaman stukken maken over ‘de onontkoombaarheid van een cirkel van geweld’. “Er kunnen zoveel dingen op toneel”, mijmert Versweyveld. “Je kunt mensen vermoorden, liefhebben, laten vechten, gelukkig laten zijn met elkaar. Je kunt toeschouwers even laten geloven dat dat de wereld is.”

“Wat als Jan weg zou gaan?”, vraagt de interviewer plots aan Van Hove. “Wat?! Dat is iets wat niet gebeurt. Ik heb nog nóóit een voorstelling zonder hem gemaakt. Ik wil daar niet in, die afgrond.” Intrigerend hoe de film dit blootlegt: in hun diepe verwantschap ís toneel de wereld. Maar echt álle emoties aangaan, doen zelfs zij niet.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden