Herman Brood

Twaalf kilo Herman Brood gebundeld: ‘In een paar zinnen kan hij een verhaal vertellen’

Tekening van Herman Brood in het boek ‘Ik aksepteer u zoals ik ben’. Beeld
Tekening van Herman Brood in het boek ‘Ik aksepteer u zoals ik ben’.

Bijna vierduizend onbekende tekeningen, notities, gedichten en strips van Herman Brood zijn nu gebundeld in een monumentaal verzamelboek. Xandra en Beppie Brood, weduwe en zus van de in 2001 overleden zanger en kunstenaar, vertellen hoe het boek er kwam.

Joke de Wolf

“Ik was begin vorig jaar in de opslag op zoek naar een paar tekeningen. Achterin een kast stonden een paar verhuisdozen. Wat zit daar eigenlijk in? Het bleken allemaal tekeningen, betekende viltjes en briefjes van Herman. Zonder enige logica of volgorde.”

Xandra Brood, weduwe van Herman Brood, zit samen met haar schoonzus Beppie aan haar eigen keukentafel. Aan de muur hangen foto’s van Herman en de kinderen. Vorige zomer was het twintig jaar geleden dat Herman een einde aan zijn leven maakte door van het dak van het Hilton-hotel in Amsterdam te springen, hij zou nu 75 zijn geweest.

Beppie: “Je hebt toen twee dozen meegenomen. En toen belde je mij om te zeggen dat we misschien een tafelboek konden maken. Dus ben ik hier naartoe gekomen.”

Xandra: “Het was heel veel. Waarom zou de ene tekening leuker zijn dan de andere? Al na een kwartier wisten we dat we er samen niet uitkwamen. Gelukkig vonden we al snel een uitgever die interesse had. Hij kwam hier binnen en was zo onder de indruk van wat er in die dozen zat, dat hij niet eens is gaan zitten. Hij zei meteen: ‘We gaan helemaal niet selecteren. Het boek wordt zo groot als een schoenendoos.’”

Vrij snel na zijn dood had Xandra de opslagruimte gehuurd, speciaal voor Hermans kunst uit zijn atelier en uit hun oude huis. Waarschijnlijk heeft ze het materiaal zelf in die dozen gedaan toen ze ging verhuizen, en ook toen hij nog leefde borg ze wel eens wat weg. “Zijn kamer lag altijd vol tekeningen en knipsels, ik heb ook weleens wat weggegooid.”

“Ik ben heel blij dat ze het bewaard had”, zegt Beppie. “Ik ben nogal opruimerig, bij mij was dat boek er nooit gekomen.” Uiteindelijk heeft Beppie thuis alles zelf gescand, want het voelde niet goed om dat door een vreemde te laten doen. 3750 items heeft ze geteld. Opschrijfboekjes gingen pagina voor pagina onder de scanner. Een keer of drie besloten de vrouwen een tekst weg te laten omdat het verkeerd begrepen zou kunnen worden.

Bijzonder kind

Beppie en haar tweelingzus waren vijf jaar jonger dan Herman, daarnaast was er nog Elly, die vijf jaar ouder is dan haar broer. Beppie: “Herman was een bijzonder kind. Er is vaak gezegd dat Herman gepest werd, maar Herman vond het ook leuk om zoiets groter te maken. We zeiden altijd gekscherend: ‘We hebben last van een gelukkige jeugd’.”

Beppie zat op de camping in Frankrijk toen iemand haar kwam vertellen dat haar broer dood was, omdat dat op de Wereldomroep-radio was geweest. “Pas na zijn dood bedacht ik: Herman is mijn broer, en daarnaast is er een Herman Brood. Hij was dol op aandacht. Al vraag ik me af hoe hij het nu, met al die sociale media, zou hebben gedaan. De beginperiode van de realitysoap had hem meer gelegen, denk ik.”

Xandra: “Ik denk inderdaad dat ze hem dat meteen hadden gevraagd. En dat Herman ook meteen ja had gezegd. Maar of ik het altijd leuk had gevonden, weet ik niet. Hij was wel vaker net iets te open, bijvoorbeeld toen ik net wist dat ik zwanger was van Lola. Herman moest naar de radio, en ik zei nog tegen hem: ‘Hou het nog maar even stil’, want niemand wist het nog. Maar nee, hij vertelde het meteen op de radio. En later ging hij met een babypop fietsen in een draagzak, en optreden.”

Op z’n kop

Als kind zat Herman altijd te tekenen, vertelt Beppie. Hij tekende alles op z’n kop. En dan draaide hij het om en dan was het goed. Hun vader had een 8-milimeter-filmcamera, waarmee Herman tekenfilmpjes maakte. Ook filmde hij zelf, maar dat was niet altijd een succes. Beppie: “Dan had hij alleen maar vrouwenbenen gefilmd.”

Ook later kon hij nooit stilzitten, vertelt Xandra. Zo moest hij tijdens het televisiekijken altijd tekenen of schrijven. Het handschrift is niet altijd even leesbaar, en hij wisselt de handschriften ook vaak af. Dat leverde soms in de buitenwereld wat problemen op. Xandra: “Ik wilde voor Lola, toen ze klein was, een paspoort halen. Herman had een machtiging ondertekend. Maar bij de gemeente zeiden ze dat de handtekening niet klopte, omdat Herman iedere keer een andere gebruikte. Ik ben wel drie keer heen en weer gegaan, mét Lola erbij. Ze konden gewoon niet begrijpen dat hij zijn handschrift steeds veranderde.”

Beppie is een groot liefhebber van Hermans teksten. “In een paar zinnen kan hij een verhaal vertellen. Al een jaar na zijn dood hebben we het boek met zijn teksten uitgegeven, Kwartjes vallen soms jaren later, en dat is met veel van zijn teksten zo: het zijn doordenkertjes. Zoals ‘Het voordeel van je kut voelen is dat de tijd niet zo snel gaat.’ Of ‘Horeca is niet zo moeilijk maar hoe krijg je ze eruit.’ Het scannen duurde zo lang omdat ik er steeds even op moest kauwen. Zijn teksten hebben altijd een kern van waarheid.”

Xandra en Beppie Brood zijn blij dat het boek er is gekomen, in een oplage van 500, twaalf kilo, 2000 pagina’s en handgebonden. “Herman was er heel trots op geweest.”

Het boek Ik aksepteer u zoals ik ben - Herman Brood - Collector’s edition, is voor 2.495,- euro te koop bij uitgeverij Komma, uitgeverijkomma.nl.

Brood in het Stedelijk?

Herman Brood was lang vooral als muzikant en later als fenomeen bekend. Hoe serieus was hij met zijn beeldende kunst?

Dat Herman Brood als muzikant, met Cuby and the Blizzards of met His Wild Romance, geschiedenis schreef, daar is niet veel discussie over. Maar hoe zit het met zijn schilderijen? Het Amsterdamse Stedelijk Museum, een van de belangrijkste musea voor moderne en hedendaagse kunst van Nederland, heeft geen enkel werk van Brood in de collectie. En ook museum De Fundatie in Zwolle heeft geen Broods in bezit.

Als kind was Herman Brood altijd aan het tekenen. In 1964 zat hij een paar maanden op de kunstacademie in Arnhem, maar hij werd er weggestuurd. Hij koos voor de muziek. In de jaren zeventig tekende hij nog wel cartoons voor het muziekblad Oor, later deed hij hetzelfde in het Nieuwsblad van het Noorden. In 1985 was het volgens manager Koos van Dijk een cafébaas die hem aanspoorde om dat wat hij op bierviltjes tekende, groter in verf te maken: dan kon hij zijn rekeningen daarmee betalen.

In 2002, een jaar na zijn overlijden, was er in het Cobra Museum in Amstelveen de tentoonstelling Herman Brood, de schilder te zien – de tweede grote tentoonstelling in een kunstmuseum, na één tentoonstelling in Zwolle in 1996. Met zo’n 45 schilderijen die hij tussen 1985 en 2001 maakte, een selectie van de ongeveer vijfduizend die Brood in die periode maakte.

‘Herman Brood heeft niets met kunst te maken, een verschijnsel, een mafkees’, zo dacht de kunstwereld over Broods kunst, volgens de catalogus. Kunstcriticus Jan Donia, conservator van de tentoonstelling, schreef dat dat vooral kwam door het ‘theater’ dat de kunstenaar rond zijn leven had opgebouwd.

Donia koppelde de kunst van Brood los van de verhalen en anekdotes, en veranderde van mening: een deel van het werk van Brood verdiende een plek in de kunstgeschiedenis. Je herkent een schilderij van Brood meteen. Hij gebruikte vaak spuitbussen om een opzet te maken, vulde dan de vlakken met een roller en maakte het af met meer spuitbus. Soms gebruikte hij injectienaalden om met inkt te tekenen, met sjablonen kwamen patronen zoals barcodes op het doek.

Razendsnel ging hij te werk. “Als er op de Olympische Spelen een onderdeel snelschilderen zou zijn geweest, had hij met grote voorsprong goud gehaald”, schrijft Donia. Die snelheid is ook het ‘geheim’ van het werk; daardoor is het zelfs voor ervaren kunstenaars vrijwel onmogelijk om ‘een Brood’ na te maken. “Brutaal van kleur, brutaal van vorm”, omschrijft Donia het werk.

Op één van de pagina’s in het nieuwe boek peinst Brood zelf hardop over zijn werk: “Dat ik zo goed schilderen kan met alleen lagere school en een twee voor kunstgeschiedenis. En mijn oor in het Stedelijk mag hangen.” Het was een wens die tot nu toe niet in vervulling is gegaan. Wel is er sinds 2017 in Zwolle een Herman Brood Museum geopend, met werken en voorwerpen uit de familiecollectie.

Lees ook:

Xandra Brood: Herman liet alles maar gebeuren

Xandra Brood (Breda, 1958) is styliste. Ze trouwde in 1985 met Herman Brood, die op 11 juli 2001 een einde aan zijn leven maakte. In haar Tien Geboden-interview met Arjan Visser zegt ze: “Wonderlijk hoe iedereen Herman opeens veel beter leek te kennen dan ik”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden