TaalTon den Boon

Tussen de tijdrekenkunde en het feitelijke taalgebruik gaapt hier en daar een brede kloof

‘Als alfa’s als u zich ermee bemoeien, wordt onze tijdrekening een puinhoop.’ Dat was nog wel de vriendelijkste reactie op de taalrubriek over het woord decennium van eergisteren. Volgens de media is afgelopen woensdag weliswaar ‘het derde decennium’ (de jaren twintig oftewel de nieuwe ‘roaring twenties’) van de 21ste eeuw begonnen, maar doorgewinterde tijdrekenaars kunnen zich niet vinden in die typering. Volgens hen duurde het eerste decennium van 1 tot 10 na Christus, de eerste eeuw van 1 tot 100 en het eerste millennium van 1 tot 1000. 

In hun visie begonnen de 21ste eeuw en het derde millennium daarom een jaar na wat doorgaans de millenniumwisseling (1-1-2000) heet: op 1 januari 2001. In lijn daarmee begint volgens hen het derde decennium op 1 januari 2021.

Ongeveer tien jaar

Taalgebruikers gaan rekkelijker om met ‘decennium’ dan tijdrekenaars. Weliswaar betekent decennium volgens beiden letterlijk ‘aaneengesloten periode van tien jaar’, maar dat verhindert niet dat een decennium in de omgangstaal ook wel­eens ‘ongeveer tien jaar’ kan aanduiden. Zo wordt de periode 1890-1900 (als je gaat tellen is dat elf jaar) weleens ‘het decennium van de belle époque’ genoemd. Op vergelijkbare wijze duiden sommige bronnen, zoals Wikipedia, het tijdvak 1 tot 9 na Christus aan met de uitdrukking ‘het eerste decennium’.

Tijdrekenkundig mag dat onjuist zijn, maar blijkbaar is deze idiomatische typering van de jaren 1 tot en met 9 de consequentie van een gewoonte in de omgangstaal, namelijk om ‘het tweede, derde decennium’ en dergelijke te laten beginnen met een jaartal dat eindigt op nul (2010, 2020).

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden