Interview

Turks Fruit op toneel: ‘Dít is seks, dít is intimiteit’

Acteurs Ali Zijlstra en Chris Peters. Beeld Maartje Geels

In een nieuwe theatervoorstelling kruipen Ali Zijlstra en Chris Peters in de huid van Olga en Erik, het beroemde liefdeskoppel uit Wolkers' roman Turks Fruit. ‘Er is geen seks te zien of zo. We tasten elkaar af binnen de taal.’

Het zijn iconische beelden van de jonge Monique van de Ven en Rutger Hauer uit Paul Verhoevens film ‘Turks Fruit’ uit 1973. Olga achter op de fiets bij Erik; dat mooie, jonge, pasgetrouwde stel, slingerend door de binnenstad van Amsterdam. De kus in de regen op straat, waarbij Olga en Erik druipend in elkaar opgaan alsof er niets anders om ze heen bestaat. 

Ga er maar aan staan om in de voetsporen te treden van de beroemde vertolkers van het liefdeskoppel naar de liefdesroman van Jan Wolkers uit 1969, ook wel de oer-Hollandse variant van Shakespeares ‘Romeo en Julia’ genoemd. Ali Zijlstra: “Ik heb bewust afstand bewaard tot film en boek. Misschien om te voorkomen dat ik geblokkeerd zou raken. Mensen kunnen het beeld van Monique van de Ven in hun hoofd hebben. En nu ga ik dat spelen. Maar ik ben dat niet. Ik hoop gewoon dat Chris en ik een nieuwe Olga en Erik zullen zijn.”

Vanaf dag één waren ze bezig met Sophie Kassies’ bewerking van het boek, vertelt Chris Peters. “En dan zit je in een soort bubbel. Dat móét ook – om je onder te kunnen dompelen in het verhaal en je personage. Het is van jóú en heeft niets te maken met de film of het boek.” Zijlstra: “Als je de toneelbewerking leest, denk je: dit kan nog steeds zo gebeuren. Dan moet je je niet willen verhouden tot iets uit het verleden. Het liefdesthema is tijdloos.”

Boy meets girl

Even het geheugen opfrissen. De jonge beeldhouwer Erik ontmoet de mooie Olga en er groeit een alles verzwelgende zomerromance. Verstikt door zijn bezitterigheid verlaat ze hem en Erik verliest zich wanhopig in seksuele uitspattingen. Als ze elkaar later weer tegenkomen, blijkt Olga een hersentumor te hebben en ze overlijdt niet veel later. 

Wat op het eerste gezicht een boy meets girl, boy loses girl-verhaal lijkt te zijn, is in feite een fijnmazige vervlechting van de thema’s liefde, dood en kunstenaarschap. De toneelbewerking kreeg een extra laag. Zijlstra: “In Wolkers’ roman is alleen Erik aan het woord, in de toneelbewerking heeft Olga een eigen stem gekregen. Ze is geen geïdealiseerd wezen in de ogen van de kunstenaar meer, maar een vrouw van vlees en bloed.”

Levenskracht

Peters: “Niet dat Olga de hele tijd met een vingertje tut-tut-tut zit te zeggen, maar er is wel degelijk een tegengeluid voor Eriks energie. We focussen op de levenskracht van Wolkers. Dat je het leven bij de lurven grijpt is het universele, overkoepelende idee. Dat is een fucking mooi gegeven, toch?!”

Daarvoor is Peters voor zijn rol op zoek gegaan naar de overtreffende trap van groots en meeslepend. “Erik is bijna bipolair in zijn liefde voor Olga, of het beeld dat hij van haar heeft. Dat kan omslaan in jaloezie die alles verterend is. Je hoort weleens dat je leven als een flits aan je voorbijtrekt als je doodgaat. Erik wil zijn leven zó inrichten dat alles in zijn leven zo’n flits kan zijn.”

Zijlstra: “Wat deze mensen bindt, is dat ze zich vastklampen aan het leven. Olga leeft met een continue doodsangst, ingefluisterd door haar moeder. Ze leeft daardoor alsof haar leven ervan afhangt. Olga vertelt haar moeder op een gegeven moment dat ze verliefd is, dat omschrijft ze als: ‘Het is voor het eerst in mijn leven dat ik het gevoel heb dat alles betekenis heeft’. Dat is toch schitterend?”

Peters: “Je krijgt in onze tijd van alle kanten te horen dat je het leven vol moet leven, maar is dat haalbaar? Het beangstigt mensen juist: o, ik móét dit en dat doen... Uh, hoe noem je dat ook alweer? O ja, fear of missing out: fomo. Onze personages komen elkaar tegen en gaan ervoor. Gewoon in het atelier met zijn tweeën, dat is de enige plek waar ze willen zijn. Bij elkaar. Ze zijn niet rusteloos wat dat betreft, ze zijn volslagen fomo-loos. Je zou kunnen zeggen: zo kan het ook. In plaats van dat je op tien plekken tegelijk wilt zijn.”

In de film ligt de expliciete seks uit het boek er dik bovenop, schokkend voor die tijd. Zijlstra: “Wolkers schreef het boek op het hoogtepunt van de seksuele revolutie. Voor ons betekent seks iets anders, we hebben nu niet het gevoel dat we naakt móéten omdat we nou eenmaal ‘Turks Fruit’ doen. We hebben een vorm gekozen waarin we onverbloemd vertellen wat we doen, maar er is geen seks te zien of zo. We tasten elkaar af binnen de taal.” Peters: “Dat prikkelt de verbeelding meer dan dat we aan elkaars tepels gaan liggen likken. Dan wordt het te erg van ons. Met een meer theatrale aanpak wordt het van iedereen.”

Ali Zijlstra & Chris Peters Beeld Maartje Geels

#Metoo

Wolkers zou in de tijd van #MeToo wellicht niet met het boek zijn weggekomen, met woorden uit Eriks mond als: ‘Ik naaide de ene meid na de andere. Ik sleepte ze naar mijn hol, rukte ze de kleren van het lijf en ramde me een ongeluk’. Wat is daarmee gedaan?

Peters: “Zulke formuleringen zitten er zeker nog in. We beginnen er zelfs mee, als Erik vertelt dat hij Olga kwijt is en een uitlaatklep zoekt voor zijn jaloezie. Ze zijn er bewust in gehouden om daarna kapot te kunnen worden gemaakt door Olga.” 

Zijlstra: “Dat is belangrijk. Zij zíét dat hij op zo’n manier praat. Dat hij haar ziet als zijn bezit, een beeld dat hij kan modelleren naar eigen smaak en behoefte. Dat is ook precies waarom de relatie stukloopt en ze zegt: dit benauwt me, ik krijg geen adem meer.” 

Seksualiteit is in deze bewerking niet per se vanuit het mannelijke perspectief benaderd, terwijl de vrouw er bij Wolkers – seksueel gezien – nogal eens bekaaid van af kwam. Peters: “Het is daarom niet raar dat er voor zowel de bewerking als de regie (Hanneke Braam, red.) vrouwen zijn gevraagd.” 

Zijlstra: “Het is ook iets wat ik steeds voor ogen houd: ik ga geen muze van de man spelen, kom zeg! Maar ik vraag me wel af of Wolkers Turks Fruit heeft geschreven vanuit een vrouwonvriendelijke houding. Ik hoor in zo’n citaat vooral een man die kwaad en teleurgesteld is. In deze bewerking gaat het niet om een man die op een bepaalde manier naar vrouwen kijkt, maar om iemand die superveel liefde voelt. Zó veel dat het ook hard en lelijk wordt. Als Olga thuiskomt na een afspraak met haar vergiftigende moeder, zegt ze tegen Erik: ‘Ik heb het benauwd, je moet me heel hard neuken’. De functie daarvan is dat hij haar helpt om, als in een soort exorcisme, van het gif af te komen. Dat ze dát met elkaar kunnen... Wauw. Daarin zie ik niet de fantasie van een man om een vrouw hard te naaien. Ik zie een vrouw die volledig in contact is met de liefde die ze voor hem voelt.”

Peters: “Verliefdheid voelt heel erg samen, het is in feite heel erg alleen. Erik is niet voor niets beeldhouwer, hij wil het beeld van haar te graag vasthouden. Daarin walst hij totaal heen over wie Olga werkelijk is. Het is pijnlijk dat hij dit niet durft in te zien. Dít is het drama van het stuk, niet dat Olga doodgaat aan een hersentumor.”

Schoonheid en rotting

Een passage als ‘Ik lik de stront uit je reet, godverdomme, schijt voor me, schijt!’ heeft de toneelbewerking niet gehaald om een al te duidelijke associatie met de film te voorkomen. Ergens wel jammer? Peters: “Wat ik echt mooi vind aan het boek, is dat de viezigheid van seks juist als iets moois wordt ervaren. Dat is typisch Wolkers: schoonheid en rotting gaan hand in hand. Ik vind dat een mooi thema in een tijd waarin seks vooral ‘perfect’ en ‘schoon’ moet zijn. Dít is seks, dít is intimiteit, dít is waar mensen naar op zoek zijn.”

Biedt deze vijftig jaar oude liefdesgeschiedenis ons een nieuwe blik op seks en liefde? Zijlstra: “Waar de seksuele moraal in Wolkers tijd er een was van vrijheid blijheid, is rondneuken niet meer de maat voor jonge mensen, en eeuwig bij elkaar blijven ook niet. Voor onze generatie is niets ‘de maat’. Ik zoek zelf uit wat seks voor me betekent en hoe ik het wil beleven.” 

Turks Fruit is een hedendaagse vertelling over de liefde geworden. Dat zou zeker Wolkers’ goedkeuring hebben weggedragen, denken de acteurs. Tijdens het Nederlands Film Festival, dat werd geopend met ‘Niemand in de stad’ waarin Peters speelde, raakte hij aan de praat met Monique van de Ven die er een oeuvreprijs in ontvangst kwam nemen. “Zij vertelde dat Wolkers de film een beetje te pesterig vond. Zo sloeg Rutger volgens hem véél te hard op de billen van Monique. Die moesten mooi rood worden en niet bont en blauw.” Wat dat betreft doen deze Olga en Erik het allicht beter.

Wie is Ali Zijlstra?

Op haar dertiende begon Zijlstra (27) met acteren bij Jeugdtheater Meeuw, daarna volgde ze de toneelschool in Arnhem (Artez). Bekend bij het grote publiek werd ze door haar optreden in de speelfilms 'Schneider vs. Bax' van Alex van Warmerdam en 'Bankier van het verzet' van Joram Lürsen.

Wie is Chris Peters?


Peters (25) studeerde in 2017 af aan de Amsterdamse theaterschool. Hij speelde bij Toneelgroep Oostpool ('Romeo en Julia'), in tv-series 'Penoza' en 'Moordvrouw' en in de films 'Tonio' (titelvertolking) van Paula van der Oest en 'Niemand in de stad' van Michiel van Erp.

'Turks Fruit' van Hummelinck Stuurman Theaterbureau in regie van Hanneke Braam, bewerking Sophie Kassels. Van 24/2 t/m 25/5 in theaters in Nederland. www.hummelinckstuurman.nl

Lees ook:

De schaduwkant van de seksuele revolutie blijkt wel uit #MeToo

Het woeste seksuele gedrag van mannen leek best normaal in de jaren zestig en zeventig. Maar in de beeldvorming pakte die periode voor vrouwen niet voordelig uit, analyseert Trouw-redacteur Leonie Breebaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden