Turen naar je spiegelbeeld in Jeff Koons' blauwe bol

Jeff Koons bij zijn kunstwerk 'Gazing Ball' in De Nieuwe Kerk in Amsterdam. Beeld ANP

Het kunstwerk 'Gazing Ball' van Jeff Koons is nu te zien in De Nieuwe Kerk. De bal is eigenlijk een tuinornament.

De fotocamera's flitsen, Jeff Koons glimlacht geroutineerd. De beroemde Amerikaanse kunstenaar staat in De Nieuwe Kerk naast zijn 'Gazing Ball (Perugino Madonna en Kind met vier heiligen)', dat staat opgesteld in het hoogkoor. Een praatje, twee, drie vragen en weg is hij weer.

Maar zijn Gazing Ball blijft tot 8 april te zien in De Nieuwe Kerk in Amsterdam, waar elk jaar een beroemd religieus werk uit het buitenland hangt. Na onder meer Rembrandt, Warhol en El Greco dit jaar dus Koons. Zijn Gazing Ball bestaat uit een heel precies nagemaakt schilderij van de Italiaanse schilder Perugino met daarvoor, op een plankje vastgemaakt, een kobaltblauwe spiegelende bol.

Het is het soort bol dat je veel ziet in tuinen in Pennsylvania, waar Koons vandaan komt. Het tuinornament heeft hem altijd gefascineerd, en heeft inmiddels een plek veroverd bij 35 schilderijen en een heel aantal witte beelden van Koons. Telkens neemt hij een bekend werk uit de kunstgeschiedenis dat hij met de blauwe bal optuigt. Manet, Courbet, Rembrandt, van Gogh, Picasso: ze kregen allemaal een blauwe bol.

Jezelf accepteren

In de bal zie je jezelf weerspiegeld, en daar gaat het Koons om, legt hij uit. "Door de spiegeling vertelt de bol je waar je staat in het universum. De Gazing Ball helpt je jezelf te accepteren, omdat het laat zien dat alles perfect is zoals het is. En als je jezelf accepteert, kun je daarna ook anderen accepteren."

Het is een opvallende paradox in het werk van Koons: banale beelden, kant-en-klare voorwerpen (readymade's) en reproducties worden verbonden met hooggestemde idealen en spirituele betekenissen. In 1988 brak hij door met het werk 'Ushering in Banality', een varkentje met twee engeltjes en een kunstenaar die het varkentje voortduwt. Later volgde 'Made in Heaven': expliciete beelden van Koons en zijn toenmalige vrouw, de pornoactrice Ilona Staller. Ook waren er porseleinen en glazen beeldjes van knuffels, bloemen en Michael Jackson. Volgens bewonderaars bijzondere kunst, volgens critici kitsch. Opvallend vaak gaan de beelden terug op oude kunst.

Hoewel Koons als achtjarig jongetje al reproducties maakte van oude kunstwerken, is de Perugino niet door Koons geschilderd. In zijn atelier op Manhattan werken tegenwoordig zo'n dertig, veertig assistenten. Volgens Gijs van Tuyl, de voormalig directeur van het Stedelijk Museum die er door zijn contact met Koons voor heeft gezorgd dat dit werk naar De Nieuwe Kerk kon komen, zit Koons voornamelijk aan een grote witte tafel in het midden van zijn enorme ontwerpstudio. "Hij heeft een enorme voorliefde voor oude kunst, bezit zelf onder andere vier Courbets en een Cornelis van Haarlem. Vijf jaar geleden bedacht ik al dat hij hier zou kunnen hangen, omdat religie zo vaak bij hem voorkomt. Uiteindelijk is het deze Perugino geworden, die afkomstig is uit zijn eigen verzameling."

Protestperformance niet welkom in kerk

Terwijl binnen de persconferentie met Jeff Koons aan de gang is, bouwt de Frans-Marokkaanse kunstenaar Majida Khattari op de Dam aan een Vlot van Medusa, naar het schilderij van de Fransman Géricault. De performance hoort bij haar 'Disaster Collection', een project waarmee ze reageert op Koons. Die ontwierp onder de naam 'Master Collection' chique tassen voor Louis Vuitton met afbeeldingen van kunstwerken. Khattari antwoordde met tassen met afbeeldingen van lijdende mensen in steden als Aleppo, Kaboel en Mosul. Zo wil ze de aandacht vestigen op oorlogsslachtoffers, terroristische aanslagen en de vluchtelingencrisis. De opbrengst van de tassen gaat naar Artsen zonder Grenzen.

Ze had Koons graag geconfronteerd met haar werk, maar kwam De Nieuwe Kerk niet in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden