Drie Zusters van Toneelschuur ProductiesBeeld Sanne Peper

RecensieTheater

Tsjechov met een vette knipoog eindigt helaas als feministisch pamflet

THEATER
Toneelschuur Producties
Drie Zusters
★★★

Daar staan ze, de drie zusters, in het halfdonker, als figuren uit lang vervlogen tijden. Geheel in het zwart met witte kappen op. Een oplichtende tekst meldt 1901, maar de hoepelrok van Irina verwijst naar nog wel twee eeuwen eerder.

Met haar versie van Anton Tsjechovs ‘Drie Zusters’ bij Toneelschuur Producties wil regisseuse Eline Arbo het publiek ervan doordringen hoe belachelijk weinig vooruitgang er met de (vrouwen)emancipatie is geboekt. Dat doet zij met een lekker theatrale overdrijving in vormgeving (Sarah Nixon), kostuums (Rebekka Wörmann) en enscenering. Met nog een zeer vrijelijk bewerkte tekst én gezwollen spreektoon krijgen scheefgetrokken man-vrouwverhoudingen als vanzelf accent én een vette knipoog.

Zie hoe de drie witte kappen, als bij een tenniswedstrijd, gedwee zwijgend heen en weer schieten met de dialoog tussen twee mannen ter weerszijden. Of hoe de ene man de jongste zuster tegen een opdringerige ander bewaakt met grommend vooruitgestoken lijf. Of hoe zij de urn met hun vaders as koesteren, omdat ze zonder des mans gecommandeer niet tot daden komen.

Hilarisch opgefokt haantjesgedrag

De vier bedrijven van het stuk – hier eerder episoden, gescheiden door muzikale intermezzo’s – maken enorme sprongen door de tijd. Van 1901 via 1965 en 1988 naar 2020. In het pop-up decor – een toneeltje op toneel, waar alleen de mannen vrij in en uit kunnen gaan – evalueren de kostuums mee. Het zwart-witte uniform wordt afgelegd voor mini-jurkjes, lange broeken met colbert, naveltruitjes. Intussen wordt en passant ‘Nora’ van Ibsen geciteerd, met een blik richting publiek (‘Wat een mooi open huis’) de zogenaamde vierde wand afgebroken of wijst een smoezelige kantoorervaring vooruit naar #MeToo als een wel erg late reactie.

In taal en toon heeft Arbo de melancholie van het machteloze ‘naar Moskou, naar Moskou’-gehunker van Olga, Masja en Irina omgebogen naar een krachtig verlangen om zich niet alleen uit knellende kleding te bevrijden, maar ook uit opgelegde rolpatronen. Keja Klaasje Kwestro, Sarah Janneh en Diewertje Dir spelen het drietal met een opwindende mix van schwung en weerloos alsof één stevige prikkel van buiten hen van die eeuwige laksheid kan losmaken. Daartegenover krijgt de economische afhankelijkheid van mannen door een hilarisch opgefokt haantjesgedrag een effectief lachwekkend tintje.

Maar dan opeens komt een woedende monoloog over de nog steeds achtergestelde positie van vrouwen uit de lucht vallen. Met cijfers en al. Verbazend genoeg uit de mond van de zelfzuchtige schoonzus Natasja. En plots verwordt de suggestieve vitaliteit van ‘Drie Zusters’ tot een feministisch pamflet. Zonde, doodzonde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden