Opinie

Transistorradio vernietigt paradijselijk eiland

Op het toneel bevolken vijf oermensen een bultvormig eiland van glad geschuurd hout. Variërend in de leeftijd van elf tot achtenzestig leven zij in evenwicht met de natuur, in schijnbare orde en rust. Zonder woorden communiceren ze met handen en voeten, de ontberingen van hun natuurlijke omgeving met animalistische klanken trotserend. De oude man, vader, moeder, jonge vrouw en kind zouden heel goed de missende schakel tussen mensaap en mens kunnen zijn.

Alles wat Jaap Flier, Suzan Tunca, Nicolas Delamotte le Grand, Birgit Gunzl en Sam van Raalte in 'Improving Paradise', de nieuwste productie van Dylan Newcomb aan elkaar overdragen is doortrokken van een speelse zorgzaamheid.

En toch. Er broeit iets, vooral bij de jonge vrouw (Gunzl) die naar iets anders dan dat tijdloze eilandbestaan hunkert. Ze doet niet mee aan het collectief huppen vanuit hurkzit en gedraagt zich als rebelse puber. De anderen laten haar maar begaan. Dan spoelt op het strand een tran sistorradio aan. Als ze van de schrik zijn bekomen, durven ze het apparaat te verplaatsen en worden tussen geruis en gekraak ook flarden muziek, stemmen en opruiende toespraken hoorbaar. Fidel Castro brult en Strawinsky offert aan de lente. Laat zich een radicalere verstoring van hun leven voorstellen?

In een klap zijn miljoenen jaren evolutie overgeslagen. De nog werkzame batterij roept het besef van tijd en een andere wereld op, een revolutie waartegen de gemeenschapszin niet bestand blijkt. Bij de rebelse jonge vrouw slaat verwarring om in overmoed. Ze graait en zwaait met de transistor als haar trofee, nog niet wetend wat ermee te doen. Niet zij maar wij weten dat nog miljoenen jaren zullen verstrijken voor taal en techniek alles bepalend worden.

Als aangeschoten wild reageren ook de anderen op de aangespoelde, onaantastbare herriemaker, ieder op eigen wijze.

In de mengeling van ruis, ritme en taal verweren de oude wijze man en de machtige moeder zich heftig tegen de ondermijning van hun zekerheden. De andere drie laten zich wel overrompelen, ook in reactie op elkaar. De aapachtige grimas die de weerloze Jaap Flier door zijn hele lichaam laat trekken, houdt het midden tussen verbijstering en berusting. Geen mens die het hem nadoet. Suzan Tunca werpt al haar kracht en gezag in de strijd, het onderspit delvend in een aangrijpend duet met Nicolas Delamotte le Grand. Terwijl de oudste man en vrouw elkaar op het strand hervinden, beseffen zij het tegen de kentering der tijden te moeten afleggen.

'Improving Paradise' is een even geestige als intelligente voorstelling, waarbij Newcomb zich op de schouders van de twee giganten Rousseau en Darwin hees. In de volgehouden uitbanning van gemaniëreerd dansgedrag is deze choreografie bij vlagen aangrijpend: de vijf dansers omarmen ons in hun volstrekt begrijpelijke animalistische taal. Hoe kreeg Newcomb het voor elkaar? De gepokt en gemazelde Jaap Flier, de drie academisch getrainde ouderen en de aandoenlijke elfjarige Sam van Raalte vormen een perfect team. De transistorradio op Newcombs paradijselijke eiland is als metafoor van 'saamhorigheid' een schot in de roos. Bedoelt hij de televisie in het paradijs anno 2002? In zijn ode aan ongerepte dans bereidde hij in elk geval een mix van natuurdocumentaire en soap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden