Review

Tragiek in de Sahel

Federica de Cesco: 'Samira, koningin van de Toearegs', vert. Kyra Stegmeier, Leopold, 220 p., f 34,90, v.a. 14 jr.

LIEKE VAN DUIN

De Italiaans-Duitse schrijfster Federica de Cesco (55) schreef er twee geengageerde en zeer informatieve jeugdromans over. De eerste, 'Kel Rela', in 1977, nadat ze een jaar onder de Toearegs in het hart van de Sahara had geleefd. Elf jaar later schreef ze 'Samira, koningin der Toearegs', dat onlangs in het Nederlands verscheen.

Beide boeken hebben veel gemeen. Ze spelen primair rond het Zuidalgerijnse plaatsje Tamanrasset, bij dezelfde Kel Rela-stam. Maar het eerste boek speelt eind jaren zestig en het tweede twintig jaar later. In die twintig jaar blijkt de trotse nomadenstam totaal verarmd te zijn. Twee elkaar versterkende oorzaken zijn hiervoor aan te wijzen: de aanhoudende droogte in de Sahel, en de islamisering die een politiek van slikken of stikken hanteert ten aanzien van culturele minderheden.

De Cesco beschrijft deze drama's op indringende wijze als het onontkoombare lot van een moreel hoogstaande cultuur.

De auteur laat in het eerste boek de Belgische Sonia als secretaresse van een professor archeologie naar Tamanrasset reizen, waar ze hevig verliefd wordt op hun Toeareggids. In 'Samira' zijn namen en details veranderd. Sonia heet nu Eliane en is lerares Engels in Brussel. Haar geliefde is na vijf jaar overleden en een nieuwe vriend heeft ze nooit gewild. Haar 18-jarige dochter Samira vindt dat maar vreemd. Tot ze na haar VWO-examen het dagboek van haar moeder vindt, in briefvorm geschreven aan haar overleden vader. Ze wordt nieuwsgierig en gaat op zoek naar haar Afrikaanse roots. In Tamanrasset herkent Samira geuren en beelden uit haar vroegste jeugd. De geschiedenis herhaalt zich: Samira wordt verliefd op haar achterneef Adon en de liefde is net zo overrompelend als twintig jaar daarvoor. Maar de leefomstandigheden zijn dramatisch veranderd: haar twintig jaar geleden nog welvarende en gezaghebbende grootouders zijn straatarm geworden. Westerse toeristen vervuilen met hun wegwerpafval de streek. Een achternichtje is krankzinnig geworden nadat haar oom, die zich uit opportunisme tot de islam bekeerde, haar verkocht aan een islamiet die haar onderdrukte en na vijf miskramen verstootte. Dit alles kleurt de relatie tussen de idealistische Samira en Adon.

Het boek geeft een levendig beeld van de tragiek die zich in de Sahel afspeelt. Ook de cultuurschok die Samira in Tamanrasset ondergaat als ze opeens echte ellende in een vluchtelingenkamp ziet, komt heel authentiek over.

Toch zijn er ook ernstige bezwaren tegen het boek in te brengen. Inhoudelijk omdat Federica de Cesco een zeer ongenuanceerd beeld van de islam geeft: puur op politieke macht belust, onderdrukkend en vrouw-onvriendelijk. Dat geldt alleen voor de fundamentalistische stromingen binnen de rijkgeschakeerde islam. Maar voor haar bestaat alleen DE islam: een monolitische staatsideologie die alle andersdenkenden platwalst en talent van vrouwen verstikt. Ze tekent geen enkele verdraagzame, ruimdenkende moslim die in dialoog treedt met de Toeareg-minderheid.

Stilistisch is het boek ook niet sterk. Het begin, dat zich in Belgie afspeelt, is langdradig. Beschrijvingen zijn soms te uitvoerig. Veel dialogen lijken vooral bedoeld om de lezer te informeren, en zijn geschreven in gekunstelde, verheven taal, soms op het geexalteerde af. Zo worden gesprekken van Samira met de katholieke zusters in Tamanrasset complete colleges over de rol van de vrouw in ontwikkelingslanden. Heel interessant, maar dan als essay, niet als dialoog. De vertaalster heeft daar nog een schepje bovenop gedaan met archaisch woordgebruik, ook in dialogen, zoals 'thans', 'doorvorsen' en 'frequenteren'. Het zijn storende aspecten in deze op zich boeiende roman, waarin het 'hier en daar', en 'toen en nu' als vanzelfsprekend samenvallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden