Boekrecensie

Tracy Chevalier geeft een stem aan een van de grootste fossielenjagers aller tijden

Schrijfster 'Opmerkelijke Schepsel': Tracy Chevalier Beeld rv

Heerlijke, historische roman van Tracy Chevalier over twee vrouwen met een passie voor fossielen. 

"Een weinig damesachtige, vieze en geheimzinnige bezigheid”, zo werd de passie van de twee vrouwen waar deze historische roman om draait gezien. Wij denken, anno 2017, dan toch aan andere dingen dan aan het zoeken van fossielen op het strand van het Engelse stadje Lyme Regis - maar dat zagen ze aan het begin van de negentiende eeuw dus anders.

Tracy Chevalier geeft in het nu vertaalde ‘Opmerkelijke Schepsels’ een stem aan Mary Anning, een van de grootste fossielenjagers aller tijden, en Elisabeth Philpot, een fossielenverzamelaar wier collectie momenteel in Oxford is ondergebracht. Chevalier laat de vrouwen om en om aan het woord. Mary is geboren en getogen in Lyme Regis, in een arm milieu. Elisabeth en haar twee zussen komen uit de Londense middenklasse, maar aangezien ze alledrie ongetrouwd zijn, wordt het leven in de stad te duur. Ze belanden met een bescheiden toelage in een cottage in Lyme, waar Elisabeth haar lege dagen vult met fossielen verzamelen op het strand. Hier raken de twee vrouwen bevriend.

Strijd

Hun vriendschap wordt gekleurd door de klassen- , sekse- en geloofsstrijd van toen. Mary zoekt fossielen om te verkopen, het is haar broodwinning, terwijl Elisabeth het zich kan permitteren haar vondsten in vitrines tentoon te stellen. Over de band tussen de twee vrouwen wordt overal schande gesproken. Vrouwen als Elisabeth kunnen naar de feestzaal om te dansen, terwijl Mary niet eens probeert daar te worden toegelaten, zo ondenkbaar is dat.

Daarnaast is er de strenge scheiding tussen de wereld van mannen en die van vrouwen, die de bewegingsvrijheid van de vrouwen beperkt. Elisabeth, goed opgeleid, mag bijvoorbeeld de Geological Society niet in; alleen mannen kunnen lid worden.

En ten slotte, want dit speelt vóór Darwin, is daar de scheiding tussen geloof en wetenschap. Zelfs het voorzichtig opperen dat een fossiel van een uitgestorven dier kan zijn, stuit op weerstand. Mary wíl er niet eens over nadenken: als ze een fossiel vindt van een beest dat ze niet kent, blijft ze het hardnekkig een ‘krokodil’ noemen. Elisabeth wil er graag over filosoferen, maar is uitgesloten van elke intellectuele discussie en durft niet te ver af te wijken van de norm. Het idee alleen al dat een beest uitgestorven kan zijn, is een schok; het wekt de indruk dat God een dier heeft weggedaan en dus een fout heeft gemaakt bij de schepping. Wie de discussie wil ontduiken zegt vergoelijkend dat God een dier heeft verworpen tegen een beter ontwerp. En wie helemaal niets wil overdenken, gaat ervan uit dat de onbekende dieren heus nog wel ergens op de planeet zullen leven. Hierdoor loopt elke aanzet tot een discussie dood. Chevalier zet de prille fase van een collectieve frustratie helder neer.

‘Opmerkelijke Schepsels’ is een heerlijke, trage, sfeervolle roman vol fossielen, geologie en anatomie, met daarnaast talrijke beschrijvingen van de dramatische kustlijn met rotsen, aardverschuivingen en lawines. Jammer is dat het boek de personages niet in een historisch kader plaatst: een voorwoord was hier wel op zijn plaats geweest. Wie kent Mary en Elisabeth zonder iets over hen te moeten opzoeken? Mannelijke wetenschappers zijn met hun vondsten aan de haal gegaan. Het is pas recentelijk dat deze vrouwen de credits krijgen die hun toekomen. En met wat meer informatie over de discussie tussen geloof en wetenschap, die decennia hierna zou losbarsten, was een extra spanningsboog buiten de tekst om ontstaan.

De tekst loopt door onder de afbeeling

boekenBeeld rv

Jammer is bovendien dat er wel afbeeldingen van fossielen in het boek staan, maar net niet van Mary’s vondsten die zoveel stof doen opwaaien. Hoe zien de ichtyosaurus en de plesiosaurus eruit? Nu moet iedereen dat opzoeken, terwijl afbeeldingen hiervan de uitgave beslist toegankelijker hadden gemaakt.

De roman is perfect voor wie, zoals ik, graag door oude natuurhistorische musea dwaalt of veel interesse in fossielen heeft. Maar Chevalier had iets meer kunnen doen om haar personages wat vollediger en gepassioneerder tot leven te wekken voor een hedendaags publiek.

Opmerkelijke Schepsels
Tracy Chevalier
Vert. Miebeth van Hoorn en Elviera Venings. 
Orlando; 336 blz. € 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden