Review

Tot slot mag de Bijbel voor Mokum flink buikspreken

We gaan van de academie naar de catacomben: met opgeheven hoofd, als moesten ze voor de leeuwen, maar ook bitter en verongelijkt, hebben de theologen zaterdag afscheid genomen van de hervormde predikantsopleiding aan de Universiteit van Amsterdam.

In december hadden ze in het Theologen Café bij wijze van vóórafscheid nog eens hun bijzonderheid geëtaleerd. De UvA-theologie heeft 'school' gemaakt, met haar eigen weg in de bijbelexegese, met een reeks klinkende namen en gezagvolle geschriften.

Het doek voor hun aanwezigheid op de 'academie' valt tegelijk met de pensionering van de laatste kerkvader van de 'Amsterdamse School', exegeet Karel Deurloo. Zijn afscheidscollege stond centraal op de studie- en treurdag 'Theologie in Mokum'.

En Mokum, in het Hebreeuws makóm, was het thema - onder verwijzing naar de mysterieuze tekst uit Exodus 33: En JHWH zei: zie er is plaats bij mij.

In de tempel, in de ballingschap - en eerder al voor Abraham en Mozes ging het telkens om het vinden van een plek om te legeren, om een plaats waar de Naam zou kunnen wonen. In de Bijbel treffen we plaatsen die te heilig zijn om aan te raken of die slechts zonder sandalen mogen worden betreden, maar uiteindelijk blijkt de meest intieme plaats ('hier bij mij') geen taboe maar een invitatie.

En overeenkomstig de Amsterdamse traditie kan 'vader' Deurloo dan ook nog een keer het verschil aangeven tussen de Griek Archimedes, die vanaf een plaats het 'al' dacht te bewegen, en de joodse Bijbel met de makóm waar de mens door de Geest bewogen wordt.

De Amsterdamse School heeft zich als wapenspreuk gekozen en als programma eigen gemaakt: de tekst mag het zeggen. Of in soortgelijke termen: niet ík bestudeer de bijbelteksten, nee, de Bijbel is mijn leermeester. De tekst onderricht mij, de lezer, de student, de dominee, de theologieprofessor. De Bijbel is er dus beslist niet voor om mijn hang-upjes, ook niet de kerkelijke dogma's aan wat passende citaatjes te helpen. Je moet de Bijbel niet laten buikspreken voor je eigen gerief, want dat is niet echt luisteren naar het Woord.

Toch leek bij de afscheidsviering ook de eerbiedwaardige Deurloo zelf enigszins voor die oeroude verleiding bezweken. De Amsterdamse School verliest zijn Tempel en gaat in ballingschap, in Exil - maar och, ,,wij hebben hier geen blijvende stad...'' (Hebreeën 13). Wordt de Vrije Universiteit ,,onze tweede tempel''? En zal straks over de exegetische school van Amsterdam aan de UvA met het woord van Psalm 103 worden verzucht: ...als een bloem in het veld en de woestijnwind waait en men kent haar plaats niet meer...?

Voor deze laatste keer mocht de Bijbel zo te horen toch eventjes flink buikspreken om te onderstrepen hoe erg het was, ,,een onvergeeflijke domheid'', dat de synode van de Samen-op-Wegkerken de domineesopleiding van de UvA (én op termijn die van de VU) hadden gesloten. De hervormde synodevoorzitter ds. B.J. van Vreeswijk had zich moedig, maar ook enigszins schuldbewust, onder de boze Amsterdammers gewaagd: op deze 'geladen' dag had hij begrip voor de gevoelens van teleurstelling, onbegrip en boosheid; het beleid van de hervormde kerk jegens de opleiding aan de UvA was de afgelopen twintig jaar 'niet altijd even helder en eenduidig' geweest, erkende hij.

En de catacomben, onttrekken die zich geheel aan het oog of is er wat van te zien? Om te beginnen blijft het Doopsgezind seminarium trouw aan zijn oude plek waar ze al ruim drieënhalve eeuw zitten. Bovendien legt ook de Vrije Universiteit zich niet neer bij het kerkelijke besluit de ambtsopleiding dicht te gooien - men wil verder en zo worden VU en UvA als nooit eerder in elkaars armen gedreven.

Zaterdag werd ook de oprichting aangekondigd van de Dirk Monshouwer Stichting, genoemd naar de vorig jaar overleden 'Amsterdamse-Schoolman', predikant en liturgiekenner; de stichting moet in die geest ijveren voor onder meer een alternatieve bijbelvertaling. Je mag immers 'Amsterdam' rekenen tot het bolwerk van verzet tegen en kritiek op het project Nieuwe Bijbel Vertaling, die teveel concessies aan de lezer zou doen ten koste van wat de Hebreeuwse en Griekse teksten zelf zeggen.

Ten slotte heeft het afscheid van 'Amsterdam' een bundel opgeleverd -'Theologie in Mokum'-, met behalve het afscheidscollege van Deurloo een aantal andere lezenswaardige bijdragen, dichtbij het hart van waar het Deurloo, de zijnen en zijn voorgangers om te doen was, - flarden Amsterdamse kerk- en theologiegeschiedenis, uitlopend op een haast onverwachte conclusie na zoveel ,,onvergeeflijk domme'' opheffing en afschaffing: de kerk in Amsterdam staat er in 2001 niet slechter voor dan honderd jaar geleden. Maar dan moet wel het oog worden gericht niet op de oude gevestigde kerken, maar op de jonge, vrije kerken - met de ,,interculturele, missionaire oecumene als levensader voor de vroegere volkskerk''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden