Opinie

Topstuk in de collectie-Rijnders

AMSTERDAM - 'Alles duidt erop dat God een verwoed gokker is. Je kunt je het heelal voorstellen als een reusachtig casino.' Deze beeldspraak van de natuurkundige Stephen Hawking staat in grote rode letters op de programmafolder afgedrukt van de voorstelling 'Snaren' van Toneelgroep Amsterdam, evenals trouwens de eerste zin van Genesis: 'In den beginne schiep God de hemel en de aarde'.

In zijn nieuwe stuk, door hemzelf geregisseerd, is Gerardjan Rijnders, zoals eigenlijk altijd, op zoek naar de zin van ons bestaan. Ditmaal is het vertrekpunt een van de oudste bezigheden van de mens, namelijk het meten. Onze grootste wijsheid is al sinds onze holentijd: 'meten is weten'. In de afgelopen eeuw is dat een schijnzekerheid gebleken: zowel bij het meten van de grootste afstanden, die in het heelal, als van de kleinste, die binnen het atoom, is het ons gaan duizelen. We kunnen de wiskundige formuleringen waarmee die afstanden beschreven worden, niet meer vatten en we hebben metaforen nodig om ons een voorstelling te maken van de wereld in en om ons heen.

Het concept van de elementaire deeltjes is alweer verder uiteengevallen tot de snarentheorie; in Rijnders' stuk zijn de snaren aanwezig op het metaforische niveau van de snaren die tot trilling worden gebracht in de obsederende muziek van Harry de Wit die op het toneel achter zijn synthesizer zit. Hij heeft de rol van de oudtestamentische Adonai gekregen en is daarmee een echo van Rijnders' fameuze 'Klaagliederen' waarin Mike Matthews als Adonai over het toneel doolde. In 'Snaren' lijkt Gods aanwezigheid vooral te verwijzen naar de ultieme droom van de mens de laatste geheimen van de fysica te ontraadselen en daardoor god zelf te worden.

Het stuk opent met een lang gesprek tussen Lilith, de eerste vrouw van Adam (Lineke Rijxman) en de afvallige engel Lucifer (Benjamin de Wit) over de tijd voordat de tijd er was: een knap ingewikkeld vraagstuk, dat heel geestig af en toe wordt gerelativeerd doordat vanuit de coulissen kringen rook het toneel worden opgeblazen zoals vroeger toen ik klein was op verjaarspartijen rokende ooms die zo prachtig aan hun rond gezetten lippen konden laten ontsnappen. In een bijzonder verrassend lichtontwerp van Casper Leemhuis zien we in werkelijkheid een snaar van een seconde het toneelbeeld van Marc Warning opflitsen, een lege wereld waarin individuen hun weg zoeken.

Dit wordt ook het beeld dat de tweede helft van de voorstelling bepaalt: Joop Admiraal, Kitty Corbois, Hugo Koolschijn en anderen, die flarden van monologen en gesprekken laten horen. Hier bevindt de toeschouwer zich op het vertrouwde terrein van Rijnders' montage-stukken, waarbij 'Snaren' bij mij vooral herinneringen opriep aan 'Ballet' in zijn met evenveel wanhoop als liefde geschilderde ontmoetingen van mensen, pogingen elkaar nabij te zijn en momenten van grondeloze eenzaamheid.

Maar 'Snaren' is ook abstracter en speelser met bijvoorbeeld een hilarisch bombardement van speelgoedbeesten, en een intrigerend spel van Leemhuis met een toneelbreed en -hoog veld met rijen kleurige cirkels die voortdurend splitsen en versmelten. De mathematica, waarin zelfs de opsomming van de zonen en kleinzonen van Noach niet ontbreekt, en de bewogenheid die de schrijver altijd weer toont in zijn manier van kijken naar mensen, maken van deze voorstelling een topstuk in de Rijnders-collectie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden