null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip

InterviewMaia Makhateli

Topballerina Maia Makhateli mag eindelijk weer dansen: ‘Toen Covid-19 uitbrak was ik op de toppen van mijn kunnen’

Ballerina Maia Makhateli was op de toppen van haar kunnen toen corona uitbrak en haar carrière tot stilstand kwam. Ze moest haar conditie onderhouden in haar krappe bovenwoning. “Het was niet makkelijk.” Nu schittert ze via een livestream in balletten van Hans van Manen.

De anderhalve meter afstand ten spijt, de mondkapjes moeten op blijven tijdens het interview. Voorzichtigheid is geboden, want Maia Makhateli kan niet wachten tot ze haar normale balletleven weer kan oppakken. Ze verlangt naar de routine van repeteren en optreden. Bijna een jaar geleden kwam de 35-jarige topballerina thuis te zitten, zoals alle dansers van Het Nationale Ballet. Nu het dansgezelschap regelmatig livestreams brengt om het publiek online van dans te laten genieten, is ze weer op structurele basis in de balletstudio’s te vinden. Mét RIVM-restricties weliswaar.

Niet alleen haar lijf heeft moeite met opstarten, merkte ze tijdens de voorbereiding van het komende Hans van Manen-balletprogramma. Vooral mentaal vindt ze het zwaar wennen. “Al na de vierde repetitie van Adagio Hammerklavier was ik uitgeput. Ik had moeite met focussen en terugschakelen als dat nodig was. Terwijl ik het ballet in het verleden vaker heb gedanst en precies weet wat er gaat komen.”

Onderbuurvrouw niet blij

Om als eerste solist aan de wereldtop te blijven kon ze het zich niet permitteren om tijdens de lockdown uit vorm te raken. Hoe deed ze dat, terwijl de studio en het theater gesloten waren? Het Nationale Ballet legde een balletvloertje bij de dansers thuis en verzorgde balletlessen via Zoom. Maar Makhateli heeft een bovenwoning in Amsterdam en haar onderbuurvrouw was niet blij als ze ging springen. Het was ook wel krap, vertelt ze, het oefenen op de etagewoning. Haar echtgenoot Artur Shesterikov is ook solist bij Het Nationale Ballet, hij moest ook op die paar vierkante meters in conditie zien te blijven. En dan was er ook nog de vrolijke aanwezigheid van hun zoon Luka (3). Het ging allemaal nét-aan in hun ‘balletbubbel’, vertelt Makhateli. “Het was niet makkelijk.”

Ze vond soelaas in floor-barre-oefeningen, die als vervanging kunnen dienen voor het oefenen aan de balletbarre – ze nemen minder ruimte in én produceren minder geluid. Om de tijd zo goed mogelijk in te vullen gaf Makhateli gastlessen vanuit huis, onder andere aan studenten van balletacademies in Zwitserland en Thailand. Ook een stevige cardiotraining die ze op YouTube had gevonden hielp om haar conditie in stand te houden.

“Al ren je elke dag zes uur onafgebroken door de stad, daarmee red je het niet. Ballet doet een heel ander appèl op je lichaam. Alleen door op te treden leer je hoe je je energie moet verdelen om aan het einde van bijvoorbeeld ‘Zwanenmeer’ nog benen over te hebben. Ik ben niet bang dat ik dit gevoel voor dosering het afgelopen coronajaar helemaal ben kwijtgeraakt, maar het is wel een geruststelling om weer met volle inzet aan een ballet te kunnen werken.”

Wie is Maia Makhateli?

Maia Makatheli werd geboren in Tblisi, Georgië en kwam in 2007 bij Het Nationale Ballet. In 2009 werd ze bevorderd tot tweede soliste en een jaar later volgde de benoeming tot eerste soliste. In 2020 kreeg ze de Critic’s Choice, Dancer of the Year Award. De jury loofde haar ‘hartverscheurende’ vertolking in het ballet Frida, geïnspireerd op het leven van kunstenares Frida Kahlo, en haar ‘meesterlijke en stijlvolle’ interpretatie van de balletten van George Balanchine.

Ze kan niet ontkennen dat het afgelopen jaar haar weleens tot wanhoop heeft gebracht. Het was bijvoorbeeld niet leuk dat ze geen vruchten kon plukken van wat ze als een grote eer beschouwt: de verkiezing tot beste danser door het gezaghebbende dansmagazine Dance Europe, onder andere op basis van haar vertolking van Frida Kahlo in het ballet Frida in 2019.

“Toen Covid-19 uitbrak was ik op de toppen van mijn kunnen. Niet alleen danste ik hoofdrollen bij Het Nationale Ballet, ik reisde de hele wereld over voor gastoptredens bij andere gezelschappen. Toen de lockdown werd afgekondigd, was ik in Rome om mijn debuut als Medora in Le Corsaire voor te bereiden. Twee dagen voor de première werd de voorstellingenreeks gecanceld. Daaropvolgend heb ik het ene na het andere optreden uit mijn agenda moeten schrappen. Aanvankelijk dacht ik: dit gaat een maandje duren en daarna kan ik weer los. Maar het ging door en door, zonder einddatum. Dat was nog wel het moeilijkste, dat ik gewoon niet wist wat ik moest verwachten.”

null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip

Vader in het ziekenhuis

Makhateli vond het beangstigend hoe corona de wereld tot stilstand bracht. “Het ging natuurlijk niet alleen om mijn carrière waarop ik zo gefocust was, het ging erom dat iedereen om mij heen gezond zou blijven.” Het was dan ook een grote schok toen haar vader Nikolas Makhateli, voormalig solist bij het nationale balletgezelschap van haar thuisland Georgië, corona kreeg en in het ziekenhuis werd opgenomen.

“Mijn familie verkeerde lange tijd in grote onzekerheid of hij het zou overleven. Het enige positieve uit het afgelopen coronajaar is dat ik veel tijd heb kunnen doorbrengen met mijn zoon Luka. Als er geen coronacrisis was geweest, zou ik almaar op pad zijn en uit een koffer leven. Dan had ik de beste jaren van zijn ontwikkeling gemist. Door corona ben ik me er bewuster van geworden dat ik niet alleen ballerina ben, maar ook moeder en nog zoveel meer. Waar ik vroeger verdrietig of ongelukkig over zou zijn, denk ik nu: waar maak ik me druk om? Moederschap geeft inzicht in wat echt belangrijk is. En geduld! Dat had ik niet erg, maar je leert geduldig te zijn als je een kind hebt.”

De pas op de plaats was achteraf gezien zo gek nog niet. Goed beschouwd begon haar carrière al op haar derde, toen ze gewoonweg ‘besloot’ een wereldberoemde ballerina te worden. Best logisch als je bedenkt uit wat voor nest ze komt. Haar ouders Nikolas Makhateli en Marina Loladze zijn bekende Georgische balletdansers. Haar broer David danste bij het The Royal Ballet en is een wereldwijd veelgevraagde gastsolist.

 Maia Makhateli: Alleen door op te treden leer je hoe je je energie moet verdelen om aan het einde van bijvoorbeeld ‘Zwanenmeer’ nog benen over te hebben. Beeld Joris van Gennip
Maia Makhateli: Alleen door op te treden leer je hoe je je energie moet verdelen om aan het einde van bijvoorbeeld ‘Zwanenmeer’ nog benen over te hebben.Beeld Joris van Gennip

Niet alleen tutu’s en tiara’s

“Als kind stond ik altijd naast mijn moeder aan de balletbarre, ik ging mee naar het theater in Tbilisi wanneer ze moest repeteren of optreden. Ik hield er zó van, de atmosfeer in de balletstudio, het kwam niet in me op dat ik iets anders zou kunnen worden. Doordat ik het ballet met de paplepel ingegoten heb gekregen, wist ik dat ballet niet draait om tutu’s en tiara’s alleen. Juist dat harde werken vond ik fascinerend, van jezelf het uiterste vergen en ergens steengoed in proberen te worden.”

Dat ze zou werken met de nu 88-jarige dansmeester Hans van Manen, was voor haar een van de redenen om bij Het Nationale Ballet te komen dansen, zo’n dertien jaar geleden. En ze geniet er intens van om samen met deze levende legende in de studio te staan. Daar moet ze flink aan de bak, want Van Manen verlangt veel van zijn dansers. Makhateli: “Hans wil zijn vrouwen sterk. Zijn balletten vertellen geen expliciet verhaal, maar er speelt van alles onderhuids.”

Van Manens werk past daarom goed bij haar, zegt ze. “Vaak hebben mensen het beeld van mij als sterke, onaantastbare vrouw. Dat ik eigenlijk heel gevoelig en kwetsbaar ben, laat ik niet aan veel mensen zien. Ballet stelt me in staat ook dat zachte uit te drukken, dat er meer schuilt achter de harde ballerina. In dat idee ben ik door corona extra gesterkt. Hé, Maia kan ook zacht zijn! Ik houd van dat verrassingseffect.”

Makhateli excelleert in ode aan de vertraging

In Adagio Hammerklavier uit 1973 laat Makhateli zien waarin ze als topballerina excelleert. Choreograaf Hans van Manen creëerde het ballet op het langzame adagio uit Beethovens Pianosuite nr 29 B-dur en bracht daarmee een ‘ode aan de vertraging’ – als een hoepel die bijna klaar is met tollen, maar nog nét draait. Een tour de force voor de drie koppels die het ballet dansen, want het kleinste bewegingsdetail wordt gehighlight in het toch al zo tot de essentie uitgebeende bewegingsmateriaal van Van Manen. Makhateli brengt de onderliggende suspense met haar echtgenoot Artur Shesterikov tot een lyrisch hoogtepunt, met een aangename vleug melancholie. Beslist een van de betere uitvoeringen van Van Manens meesterwerk.

Donderdagavond 4 maart nog te zien in het programma Hans van Manen Variations om 20:15 uur (inloggen vanaf 19.15 uur). Op 5 maart is de livestream van dit programma te zien met een andere cast. Kaarten via www.operaballet.nl.

Lees ook:

Thuisballerina’s dansen zich gelukkig tussen sofa en strijkplank

Niemand had verwacht dat de online balletlessen van Het Nationale Ballet, bedoeld om de dansers tijdens de lockdowns in training te houden, een miljoenenpubliek zouden trekken. ‘Dit halfuurtje is helemaal voor jou.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden