James Gandolfini als Tony Soprano.

The Many Saints of Newark

Tony Soprano is terug. Dit is wat hem een iconisch personage maakt

James Gandolfini als Tony Soprano.Beeld AP

Vroeger waren antihelden iets voor films en literatuur, niet tv-drama. Tot The Sopranos. Nu is er een prequelfilm over Tony Soprano's jonge jaren. Wat maakte hem zo’n invloedrijk personage?

Rufus Kain

Hèhè, eindelijk is er een vervolg op The Sopranos. Of technisch gezien een prequel. De nieuwe film The Many Saints of Newark gaat over de jonge jaren van Tony Soprano, de familieman annex maffiabaas die ruim 20 jaar geleden televisiegeschiedenis schreef.

The Sopranos werd van 1999 tot en met 2007 uitgezonden op HBO en geldt in Hollywood als een grensverleggende serie. Vóór de eeuwwisseling waren de hoofdpersonen van televisiedrama’s bijna altijd de helden van het verhaal. Ze waren niet per se perfect, maar ze stonden aan de kant van het goede. Tony Soprano daarentegen was een manipulatieve moordenaar. En tegelijk best sympathiek. Een klassieke antiheld.

Antihelden bestonden natuurlijk al lang in films (godfather Michael Corleone), theater (Hamlet van Shakespeare) en literatuur (Raskolnikov van Dostojevski). Maar in dramaseries schoten ze vanaf de jaren nul als paddenstoelen uit de grond. Bijvoorbeeld in Dexter, Mad Men en Boardwalk Empire, drie series door makers die eerst aan The Sopranos meewerkten. En in Breaking Bad – hoofdrolspeler Bryan Cranston zei ooit dat zijn personage Walter White niet had kunnen bestaan zonder Tony S.

The Sopranos was dus invloedrijk. Maar wat maakte dit antiheldendrama ook alweer precies zo goed? Drie iconische afleveringen geven een goede indruk.

1. Pilot

In de allereerste aflevering leert de kijker Tony Soprano kennen als een doorsnee, ietwat depressieve vader van twee, én een kopstuk van de maffia in New Jersey. Dit is niet de stijlvolle maffia uit de tijd van The Godfather, toen mooie kleren en omfloerste dreigementen de boventoon voerden, maar eerder een trainingspakken dragende, plat scheldende bende (ze romantiseren de goede oude tijd en de Godfatherfilms zelf voortdurend).

In de openingsscène bezoekt Tony voor het eerst zijn psychiater, dokter Jennifer Melfi, na een paniekaanval. Hij vertelt over een stel eenden met kuikens dat een tijdje in zijn zwembad had gewoond. Hij had ze elke dag brood gevoerd en was aan ze gehecht geraakt. Op een dag vlogen ze uit terwijl hij stond te barbecueën. Hij zegt dat het voelde alsof er frisdrank in z'n schedel bruiste. Hij viel flauw.

Tony's gesprekken met zijn psychiater lopen als een rode draad door The Sopranos. Beeld AP
Tony's gesprekken met zijn psychiater lopen als een rode draad door The Sopranos.Beeld AP

Het is een aandoenlijk verhaal. Maar in dezelfde aflevering rijdt hij met zijn auto over het been van iemand die hem geld verschuldigd is, om hem vervolgens publiekelijk verrot te slaan. Tony is misschien geen pure schurk – hij gaf om die eenden, hij lijkt te geven om zijn gezin, en aan het eind van de aflevering is het niet gek als je een beetje geeft om hem – maar veel van wat hij doet is afstotelijk.

2. College

Het is moeilijk nu nog voor te stellen hoe controversieel de vijfde aflevering van The Sopranos in 1999 was. Het verhaal begint onschuldig. Tony gaat op een roadtrip met zijn dochter Meadow, om drie universiteiten te bezoeken waar zij overweegt te gaan studeren. Maar onderweg ziet hij toevallig een oud-maffioso, die leden van de familie heeft verklikt tegen de FBI en vervolgens is verdwenen in de getuigenbescherming.

Tony besluit de ‘rat’ hoogstpersoonlijk te wurgen. In eerste instantie was tv-zender HBO tegen deze keuze. Ze waren bang dat het publiek zo'n gruwelijke en onrechtvaardige moord door een hoofdpersoon in een tv-serie niet zou pikken. Maar het publiek pikte het wel, en tegenwoordig is Tony's daad voor een tv-drama niets uitzonderlijks meer.

De Emmy-winnende aflevering College werd geschreven door James Manos Jr., die een paar jaar later zijn eigen hitserie bedacht over een aimabele seriemoordenaar: Dexter.

Michael Imperioli en James Gandolfini in een scène uit The Sopranos. Beeld AP
Michael Imperioli en James Gandolfini in een scène uit The Sopranos.Beeld AP

3. Employee of the Month

Tony's sessies bij de psychiater zijn een handige verteltruc van de schrijvers. Als je hem niet hoorde reflecteren op zijn relatie met z'n moeilijke pubers en onmogelijke moeder, zou het lastig zijn je in de gangster te verplaatsen. Maar dokter Melfi heeft ook haar eigen verhaallijnen in de serie. In de aflevering Employee of the Month loopt ze na een lange werkdag naar de parkeergarage, wanneer ze in een trappenhuis wordt belaagd en verkracht.

Haar zoon ontsteekt in woede wanneer hij het hoort, maar kan niks doen om te helpen. Haar man zegt dat hij de dader graag te grazen zou nemen, maar dat dat nou eenmaal geen optie is. De politie heeft de verkrachter opgepakt, maar moet hem door een administratieve fout weer vrijlaten.

Later ziet Melfi een foto van de dader op de muur van een broodjeszaak, met zijn naam en de tekst ‘werknemer van de maand’ erbij. Wanneer ze tijdens haar volgende sessie met Tony in huilen uitbarst en hij haar vraagt wat er mis is, overweegt ze het hem te vertellen, wetend dat hij wél wraak voor haar zou nemen. Ze ziet ervan af, maar in dat ogenblik is de aantrekkingskracht van Tony's wereld zonneklaar.

Lees ook:

Tv-series zijn de romans van nu

Televisie en de tv-kijker zijn volwassen geworden. Vermaak hoeft niet meer eenvoudig te zijn. Voor wie van goed drama houdt, is televisie leuker dan ooit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden