Review

Tonke Dragt: 'Aan de andere kant van de deur', ...

Tonke Dragt: 'Aan de andere kant van de deur', 349 p, f 34,90, v.a. 13 jaar. ..

'Zeeen van tijd' lijkt een grote, speelse, science-fictionachtige oefening te worden in het flexibel denken over ruimte en tijd, over eventuele andere werelden en werkelijkheden; er is sprake van een fantasierijk venster op landschappen uit de filosofie, de literatuur, de logica en de (natuur-)wetenschap. Einstein met zijn relativiteitstheorie is een voortdurend aanwezige achtergrondfiguur, maar evengoed duiken sprookjesmotieven op en vooral science-fictionthema's, zoals van Isaac Asimov, C.S. Lewis en Clifford D. Simak. Tonke Dragt associeert van Batman naar de quantummechanica en van 'Fur Elise' naar Sinterklaas.

Ze helpt de lezer in deze doolhof van verwijzingen door middel van voetnoten en een literatuurlijst, maar dan nog zijn er niet met name genoemde associaties te herkennen, zoals Escher-effecten (wenteltrappen, waarvan je niet kunt uitmaken of ze nu naar beneden of naar boven gaan) en aspecten uit 'Het oneindige verhaal' van Michael Ende (een onzekere, geisoleerde scholier, die in de wereld van een boek wordt opgenomen, daar opbloeit en een geestelijke groei doormaakt, maar moet zorgen dat hij de baas over zichzelf blijft en niet geheel in die andere werkelijkheid opgaat, blijft steken).

Thema's uit vroeger werk van Tonke Dragt komen terug: de ontdekkingstocht door het onbekende en de confrontatie van de hoofdpersoon met zichzelf - onder meer door spiegelmotieven - als symbolen voor de groei naar volwassenheid en een eigen identiteit.

En terwijl Tonke Dragt in het verleden vooral boeken schreef die of in het verleden, of in de toekomst speelden, lijkt 'Zeeen van tijd' een synthese daarvan te worden, waarin verleden, heden en toekomst in elkaar overgaan - door tijdmachines, maar ook door concentratie en toeval - en waarin de dimensie tijd een ruimteachtige kwaliteit krijgt.

Nu zijn de boeken van Tonke Dragt altijd al pittige kluiven geweest die een beroep doen op de intelligentie van de lezer. Ze debuteerde in 1961 met het onlangs herdrukte, sprookjesachtige 'Verhalen van de tweelingbroers'. Voor haar tweede boek, de prachtige avonturenroman 'De Brief voor de koning', kreeg ze de prijs voor het Beste Kinderboek, in 1971 volgde de Nienke van Hichtumprijs voor de toekomstroman 'Torenhoog en mijlen breed' die op de planeet Venus speelt, en in 1976 kreeg ze de Staatsprijs voor Kinder- en Jeugdliteratuur.

Haar boeken werden geleidelijkaan complexer en daarmee groeide ook haar volwassen lezerspubliek. Met 'Aan de andere kant van de deur' valt het onderscheid tussen literatuur voor kinderen en voor volwassenen vrijwel weg. Goed, hoofdpersoon Otto is nog een kind (van 13 jaar, dus op de drempel naar volwassenheid), seksualiteit speelt nauwelijks een rol en begrippen als persona non grata, science fiction en L.C.D. worden in voetnoten uitgelegd. Maar de manier van associeren en combineren vergt een volgroeid denkvermogen.

Het boek kan op verschillende niveaus gelezen worden. Kinderen zullen het lezen op het enkelvoudige verhaalniveau, waarop het boek een avonturenroman vol geheimen is en niet een gedachtenexperiment over wat er zou kunnen gebeuren als een deur eens niet leidde naar wat je erachter verwacht...

Dat verhaal gaat over Otto, die op school in alles goed is, behalve in gymnastiek. Hij wordt gepest en weet zich daar niet goed tegen te verdedigen. Eens per week helpt hij in de rommel- en kantoorboekwinkel van de heer en mevrouw Maandag, die als een tweede vader en moeder voor hem zijn. Daar komt hij op geheimzinnige wijze aan een tweedehands boekje met verhalen over wat zich 'aan de andere kant van de deur' afspeelt. Het eerste verhaal gaat over twee zusjes, Clara en Elise, die al spelend op een keer - gewoon door de deur van hun kamer - terechtkomen in een enorm, kasteelachtig gebouw, een tijdloze doolhof van wenteltrappen, kamers, zalen, zolders, kelders en een oneindig grote bibliotheek, in een heuvelachtig landschap waar de seizoenen soms per uur wisselen en waar noord soms zuid is.

'Voor Otto' staat er voorin het boekje gedrukt en Otto vat dat heel persoonlijk op. Niet lang daarna komt hij zelf, ook gewoon door de deur van zijn slaapkamer, in dat raadselachtige gebouw terecht. Het blijkt een Ambassade te zijn van een niet bestaand land: de Januaraanse Ambassade. De tijd in de ambassade loopt niet synchroon met de tijd in Otto's alledaagse werkelijkheid: soms beleeft hij lange avonturen in de Ambassade, maar als hij terugkomt in de gewone werkelijkheid, zijn daar nauwelijks een paar seconden verstreken. De klokken in de Ambassade tikken wel, maar zijn beroofd van hun wijzers. Vandaar dat men er 'zeeen van tijd' heeft. De deuren van de Ambassade (zichtbare en onzichtbare) moeten altijd open blijven, want iedereen moet er asiel kunnen aanvragen. Otto ontmoet er Clara uit het verhaal, die er 'voor altijd' asiel heeft gekregen, en het Galgekind Christian, die geen letters kan lezen maar wel gedachten. Met hen raakt hij bevriend. Maar er zijn meer asielzoekers, zoals de blauwe Marsjan, afkomstig van de planeet Mars, een robotvrouw en meneer A. De bibliothecaris, dubbelganger van meneer Maandag, is een centrale figuur, die tegelijkertijd ook archivaris is en secretaris van de Ambassadeur. Wie die Ambassadeur is, blijft door het hele verhaal heen een groot raadsel, voor Otto en dus ook voor de lezer, die soms door wel erg veel omweggetjes en zijpaadjes geleid wordt. En wat is het voor een ambassade? Van de kosmos? Van de fantasie? Van het vrije denken? En is het wel een echte vrijplaats? Waarom mag Otto nooit zijn eigen naam vergeten? Waardoor ziet Clara geen spiegelbeeld van zichzelf als ze in een spiegel kijkt en Otto wel? Wat is het verschil tussen een spiegelbeeld en een evenbeeld? Waar slaan die andere verhalen uit het oude boekje op?

Een aantal van deze vragen verwijzen naar het volgende deel, 'De weg naar de cel'. Andere worden beantwoord in het eerder gepubliceerde 'Het geheim van de klokkenmaker', dat op zijn beurt een stuk begrijpelijker wordt voor wie 'Aan de andere kant van de deur' heeft gelezen. Kortom: 'Zeeen van tijd' is niet alleen hersengymnastiek, maar ook een raadselachtig avontuur waarvan je niet meer los komt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden