In Memoriam

Toneelschrijver Lars Norén (1944-2021) streed voortdurend met zijn demonen

De Zweedse toneelschrijver Lars Norén overleed dinsdag aan de gevolgen van Covid-19. Hij werd 76 jaar. Beeld AFP
De Zweedse toneelschrijver Lars Norén overleed dinsdag aan de gevolgen van Covid-19. Hij werd 76 jaar.Beeld AFP

Het oeuvre van de Zweedse toneelschrijver Lars Norén behoort tot het belangrijkste toneelwerk van de twintigste eeuw. Hij overleed dinsdag aan de gevolgen van Covid-19, op 76-jarige leeftijd.

Norén schreef aanvankelijk poëzie. Hij begon toneel te schrijven, omdat hij als poëet slechts één stem had. Hij wilde meer stemmen vormgeven en de ontmoetingen tussen verschillende mensen echt zien. In 1973 debuteerde hij in het prestigieuze theater Dramaten in Stockholm met De vorstenlikker, dat was ook in Nederland zijn eerste stuk (RO Theater, 1979).

Noréns werk werd in Nederland geïntroduceerd door regisseur en dramaturg Karst Woudstra, die vrijwel al diens stukken heeft vertaald. De in de handeling verstrijkende tijd had voor Norén zoveel betekenis, dat hij het publiek het liefst daarin zou meenemen. Als een regisseur zulke aanwijzingen in de tekst zou opvolgen, zou een voorstelling wel een dag kunnen duren. Dat is, in Nederland althans, nooit gebeurd.

Een groot deel van Noréns werk is autobiografisch van aard. Zo leidde een langdurig verblijf in een psychiatrische kliniek na de dood van zijn moeder (1963) tot Een soort Hades (1994). Bij Toneelgroep Amsterdam ensceneerde Gerardjan Rijnders het stuk als een huiveringwekkend atonale symfonie.

Verstikkende familierelaties

Het meest bekende en geliefde stuk van Norén is De nacht, de moeder van de dag. In de eerste, indrukwekkende opvoering in Nederland door Publiekstheater in 1983 was Pierre Bokma de grote verrassing als hypergevoelige puber in een door alcohol uiteenvallend gezin.

In veel stukken van Norén is de invloed van grote voorbeelden als Henrik Ibsen en Eugene O’Neill voelbaar: Een vreselijk geluk, De moed om te doden, Demonen. En natuurlijk in O’Neill (En geef ons de schaduwen), waarin hij historie en symboliek fascinerend vermengt. Ook Edward Albee is een onmiskenbare inspiratiebron. In Zo eenvoudig is de liefde citeert Norén zelfs ongegeneerd uit Who’s afraid of Virginia Woolf?.

Norén streed in al zijn werk met de demonen van verstikkende (familie)relaties, gekte en bovenal met zijn onvermogen met tegenstrijdige gevoelens om te gaan. Zijn geraffineerde combinaties van psychologie, naturalisme en scherpe dialogen gaf er een heel eigen kleur en universele betekenis aan.

Lees ook:

Ursul de Geer (1946-2020), een romanticus met grote liefde voor het theater

Bij het grote publiek brak Ursul de Geer door als presentator van de kijkcijferhit ‘’t Is hier fantasties’. Maar zijn hart lag in het theater. Hij stierf aan een agressieve tumor, met corona als wrang intermezzo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden