Naschrift

Tom Wolfe, de grondlegger van ‘New Journalism’, is overleden

Tom Wolfe in 2005.Beeld AP

Hij maakte eerst de journalistiek literairder en daarna de literatuur journalistieker. De flamboyante Amerikaanse journalist en schrijver, Tom Wolfe, altijd in een wit of pastelkleurig pak, is maandag in een ziekenhuis in New York overleden. 

De pionier van de spannende reportagestijl uit de jaren zestig en zeventig, ‘New Journalism’, is 88 jaar geworden.

Zijn aanpak van ‘verhalende journalistiek’ sprak tot de verbeelding en kreeg navolging in binnen- en buitenland. Nederlandse journalisten worden anno 2018 nog altijd op cursus gestuurd om de fijne kneepjes ervan te leren: kies duidelijke hoofdpersonen, vertel vanuit wisselend perspectief, breng scènes en dialogen levendig in beeld en doorspek je verhaal met invoelbare details. Zo houd je de aandacht van de lezer gegarandeerd vast.

Wolfe in 1986.Beeld AP

Toeval

Wolfe’s doorbraak, in 1963, was eigenlijk toeval. Dankzij een maandenlange staking bij de krant waar hij werkte, kon hij voor het tijdschrift Esquire een achtergrondreportage schrijven. Hij bezocht in Californië een bijeenkomst van jonge auto-ontwerpers, maar het schrijven vlotte niet. Stuur je uitgewerkte aantekeningen maar op, zei de toenmalige hoofdredacteur, dan maken wij er wel wat van. Wolfe ging er een nacht voor zitten en had ’s morgens 49 pagina’s: een gewaagd relaas vol rake observaties, ironische humor en barokke verbale lenigheid. De stijlfiguren, zelfverzonnen woorden en uitroeptekens spatten ervan af. Het werd een hit.

Zo extravagant en overweldigend als Wolfe schreef hebben weinigen hem nagedaan, maar hij heeft de journalistiek wel blijvend veranderd. Ook op de literatuur zou hij invloed krijgen: vanaf de jaren ’80 schreef hij romans die veelal bestsellers werden. Wolfe was een groot liefhebber van de Franse, 19de-eeuwse, sociaal-realistische auteur Emile Zola. Hij vond dat Amerikaanse schrijvers te weinig oog hadden voor maatschappelijke kwesties en vreesde dat de roman daardoor gedoemd was te sterven.

In 2002 ontving Wolfe de National Humanities Medal uit handen van president Bush.Beeld AP

Uiteenlopende werelden

In zijn ogen was het verbijsterend dat geen enkele eigentijdse auteur een meeslepende roman had geschreven over New York City. Dus deed hij het zelf: ‘The Bonfire of Vanities’ (1987). Deze roman, in het Nederlands uitgebracht als ‘Het vreugdevuur der ijdelheden’, is een veelgeprezen satire over ambitie, racisme, sociale klassen, politiek en hebzucht in het New Yorkse zakencentrum van de jaren ’80. Het boek werd verfilmd door Brian De Palma met in de hoofdrollen Tom Hanks, Bruce Willis en Melanie Griffith. Na dit internationale succes publiceerde Wolfe onder meer nog ‘In alles een man’ en ‘Ik ben Charlotte Simmons’.

Wolfe mengde zich onder zeer uiteenlopende groepen, die hij vervolgens in zijn zeer realistische publicaties beschreef. In 1966 ging hij mee op een bus vol hippies die zich te buiten gingen aan LSD. Later drong hij ook door tot de wereld van de piloten en astronauten, om het moderne Amerikaanse heldendom te vatten.

Nonfictie en journalistiek hebben volgens Wolfe één essentiële eigenschap op fictie voor: het is allemaal echt gebeurd. Dat maakt het extra spannend. “Niets prikkelt de fantasie meer dan waargebeurde feiten”, zei Wolfe in 1999. “Of zoals het gezegde luidt: ‘Zoiets verzin je niet’.”

Lees meer necrologieën op trouw.nl/naschrift

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden